فهرست تفصيلي فصلنامه هفت آسمان
«از شماره  1  تا  60»
  ·   صاحب امتياز و مدير مسئول: سيد ابوالحسن نواب ·   سردبير: محمد جاودان                    
 ·   مدير داخلي:
محسن محصل یزدی
    فهرست
 
گفت‌وگو 8
 
سرمقاله10
 
مقالات
مذاهب اسلامي 14
اديان ابراهيمي (يهوديت) 18
اديان ابراهيمي (مسيحيت)20
اديان شرق (هندوئيسم و ...)22
اديان شرق (بوديسم و ...) 23
اديان ايران باستان 24
 
ديگر قلمروها 28
معرفي و مأخذشناسي 32
نقد 36
 
دانش‌نامة دين
مذاهب اسلامي 38
اديان ابراهيمي 39
اديان شرق 41
اديان ايران باستان 43
 
گفت‌وگو
گفت‌وگو
عنوان
در گفت‌وگو با
فصلنامه
وحدت متعالي اديان
دکتر محمود بينامطلق
1
دين و دينداري در جهان معاصر
استاد مصطفي ملکيان
2
دين و قرائت‌پذيري آن
استاد صادق لاريجاني
3و4
دين و دين‌پژوهي در روزگار ما
دکتر داريوش شايگان
5
نسبت اديان و عرفان
دکتر شهرام پازوکي
6
ضرورت گفت‌وگوي اديان و مذاهب اسلامي
آيت‌الله محمدحسين فضل‌الله
7
تصوف و تشيع
دکتر نصرالله پورجوادي
8
چشم‌انداز تقريب مذاهب اسلامي
آيت‌الله واعظ‌زاده خراساني
9و10
دين و اسطوره
دکتر ميرجلال‌الدين کزازي
11
اديان در قرآن
آيت‌الله هادي معرفت
12و13
آيين زرتشت
موبد کوروش نيکنام
14
عقايد و مطالعات اسماعيلي
دکتر فرهاد دفتري
16
جايگاه عرفان تصوف در اسلام
دکتر سيد يحيي يثربي
17
اديان هند
دکتر فتح‌الله مجتبايي
18
ارامنة ايران
اسقف سبوه سرکيسيان
19
عقلانيت و معنويت در اسلام
دکتر غلامحسين ابراهيمي ديناني
20
فلسفة مسيحي
دکتر سيدمحمدرضا بهشتي
21
تشيع اعتدالي
استاد رسول جعفريان
22
ضرورت مطالعات اديان در حوزه‌هاي علميه
آيت‌الله هاشمي رفسنجاني
23
فلسفه مسيحي در قرون وسطا
دکتر محمد ايخاني
24
ميراث زرتشت، پيام‌آور راستي
دکتر کتايون مزداپور
25
عقل و زمانه
دکتر رضا داوري اردکاني
26
گفت‌وگوي اديان
اسقف اعظم فيتز جرالد
27
دين و جامعه‌شناسي
دکتر حسين تنهايي
28
کارآيي مطالعات اديان
پروفسور ويليام گرام
31
سيرة پيامبر اعظم(ص)
آيت‌الله سيد جعفر مرتضي
32
سنت، عقلانيت و ديانت
سيد حسين نصر
33
قرآن‌پژوهي در غرب
پروفسور آنگليکا نويورت
34
چشم‌انداز گفت‌وگوي اسلام و مسيحيت
پروفسور عادل تئودور خوري
35
مباني انسجام اسلامي
آيت الله تسخيري
36
مسيحيت و هندوئيزم در هند
ژيسپرت ساوچ
37
دنياي اسقفي
سراسقف پاتريک کلي
38
زرتشتيان پارسي
موبد خجِسته ميستري
39
راز کلام
پيروز سيار
40
نگاهي دوباره به دين‌پژوهي
مصطفي ملكيان
41
علم و دين: چالش‌ها و فرصت‌ها
جاب كوزامتادام
43
 فراتر از اصلاحگري: ديانت منونايتي
اي. جيمز رايمر
44
زبان‌هاي باستاني و اديان آسماني
ژاله آموزگار
45
اعتقادنامه امامیه
امداد توران
52
ادیان ترک باستان
حسین محمد زاده صدیق
56و57
گفتگو با دکتر محمدعلی بیوک­کارا
محمدعلی بیوک­کارا
58
 
 
سرمقاله
عنوان
مؤلف
فصلنامه
هفت آسمان
سردبير
1
پوياييِ ايمان
"
2
از اينجا و آنجا
"
3و4
راست‌انديشيِ ديني
"
5
معقوليت و مقبوليت
"
6
کدام قرائت؟
"
7
مطبوعات ديني
"
8
امت يگانه
"
9و10
نقدِ سخن
"
11
رواداري و ماندگاري
"
12و13
پاي‌بندي به سنّت
"
14
در آستان قرآن
"
15
راه ميانه
"
16
ما و ميراث عاشورا
"
17
فراست مؤمنانه
"
18
راهي به جان و جهان
"
19
عقلانيت اسلامي
"
20
پيروي هوشمندانه
"
21
اصلاح انديشة ديني
"
22
بندگي و برازندگي
"
23
زادروز مهر
"
24
رونق دين‌داري
"
25
نوزاييِ فرهنگي
"
26
رو به گفت‌وگو
"
27
حريم مقدسات
"
28
خويشتن را درياب
"
29
رو به تعالي
"
30
به سوي غرب‌شناسي
"
31
فرصتي براي گفت‌وگو
"
32
آوازهاي ناساز
"
33
واپسين وحي
"
34
فراتر از يک نگاه
"
35
راهبردي به تقريب
"
36
واپسين سخن
"
37
سخن نخست و نخستين سخن
"
38
دين‌پژوهي در هفت‌آسمان
"
39
دين‌پژوهي و لغزش‌ها
"
40
هویت اعتقادی ما
سردبیر
52

مقالات
  مذاهب اسلامي
عنوان
مؤلف
فصلنامه
عبدالله بن‌ميمون و اسماعيليان
اکبر ثبوت
1
تأثير انديشه‌هاي کلامي شيعه بر معتزله
قاسم جوادي
1
موحدان دروز
م. نصر/ح.شريعتمداري
1
خاستگاه تشيع در بحرين
رضا اسلامي
2
تشيع از ديدگاه سيد حيدر آملي
قاسم جوادي
2
پژوهشي دربارة کراميان
محمدکاظم رحمتي
2
اسلام و مقتضيات جهان معاصر
حسن جابر/ ح. شريعتمداري
3و4
اعجاز قرآن از ديدگاه معتزله
مهدي فرمانيان
3و4
ابن‌ريوندي و کتاب الزمرد
محمدکاظم رحمتي
3و4
نقش احمد بن‌حنبل در تعديل مذهب اهل‌سنت
رسول جعفريان
5
انديشه‌هاي نظام تحت تأثير شيعه
محمد جاودان
5
تقريب مذاهب اسلامي؛ گامي به پيش
موسي صدر/ح. شريعتمداري
7
شهرستاني؛ سني اشعري يا شيعي باطني
مهدي فرمانيان
7
قاضي نعمان و مذهب او
امير جوان آراسته
9و10
نگاهي به مکتب متأخر معتزله
محمدکاظم رحمتي
9و10
خواجه نصيرالدين طوسي و اسماعيليان
حميد ملک‌مکان
9و10
راهنماي مطالعات فرقه‌شناسي اسلامي
نعمت‌الله صفري
9و10
بررسي ستيزه‌هاي ديرين دربارة تحريف قرآن
ح. مدرسي/م. رحمتي
11
آشنايي با زيديه
سيد علي موسوي‌نژاد
11
مکاتبات سلطان حسين تابنده و حجت‌الاسلام مرداني
محمد مرداني
11
طريقت خلوتيه جزاحيه
شميز فريدلندر/م. نصيري
14
رازورزي صوفيانه
م. وات/ح. شريعتمداري
15
تصوف و شريعت
 علي آقانوري
16
قاديانيه
مهدي فرمانيان
17
حديث افتراق امت؛ نقدها و پيامدها
علي آقانوري
18
تاريخ و عقايد معتزله
دي. گيمارت/ح. ملک‌مکان
20
اختلاف‌پذيري قرآن و دسته‌بندي مسلمانان
علي آقانوري
20
گونه‌شناسي انديشه منجي موعود در اسلام
علي موحديان عطار
21
جايگاه اعتقادي امامت از منظر امام خميني(ره)
حميدرضا شريعتمداري
21
گفت‌وگوي اسلام و مسيحيت
سيد حسين نصر/وحيد صفري
21
عالمان شيعه و تصوف
محمد جاودان
22
تصوف در آفريقا
ع. ابراهيم دوي/م. سلطاني
22
باورهاي کلامي ماتريديان
سيد لطف‌الله جلالي
23
خرقه و سماع در ملامتيه
يوسف غضباني
24
نگاهي به کتاب «مشارق انوار اليقين»
محمدرضا رجبي
24
تصوف و حيات معنوي در ترکيه
آن‌ماري شيمل/ا. آراسته
25
امامت و حکومت از نگاه اباضيه
حميد ملک‌مکان
26
نظريه امامت قاسم رَسي
ب. آبراهام اف/م. سلطاني
26
مهدويت و فرقة حسينيه زيديه
سيد علي موسوي‌نژاد
27
اسماء الاهي از منظر اماميان و ماتريديان
ح. ناطقي
27
تأثيرپذيري تصوف از اسماعيليه
امير جوان آراسته
28
انسان کامل در فصوص و مثنوي
سيد محمد دشتي
28
خلق و استمرار بهشت و دوزخ در کلام اسلامي
ب. آبراهاموف/ زهرا مؤدب
28
الرساله الزاجره، رديه‌اي بر غلو در زيديه
سيد علي موسوي‌نژاد
29
شکاکيت در انديشه اسلامي
ژوزف فان اس/وحيدصفري
29
تحکيم وحدت اسلامي‌از نگاه امامان شيعه(ع)
علي آقانوري
30
حسين بن‌حمدان خصيبي و اهميت وي در تکوين نُصيريه
محمدکاظم رحمتي
30
پيامبر اسلام، پيام‌آور بشارت و رحمت
محمد نصيري
31
چهار متن کهن از زيديان نخستين
ماهرجرار/س.ع. موسوي‌نژاد
31
رفتار پيامبر(ص) با پيروان ديگر اديان
مصطفي صادقي
32
سيماي اخلاقي پيامبر اکرم(ص) و مسئله عصمت
سيد حسن اسلامي
32
بازانديشي‌سنت معنوي نبي(ص) در دورة‌مدرن
شهرام پازوکي
32
جمع و تدوين قرآن
ه‍. موتسکي/م. کريمي‌نيا
32
سيره اهل الکساء: نخستين منابع شيعي دربارة زندگي‌نامة پيامبر
ماهر جرار/ محمدحسن محمدي مظفر
32
عرفان نقطة عزيمت
اندرهيل/ محمد کيوانفر
33
مرجئه
شهاب‌الدين وحيدي
33
زندگي‌نامه حسين بن‌حمدان خصيبي...
ارون فرايمن/م. محمدي‌مظفر
33
مواجهه قرائيم با تفکر ابوالحسين بصري...
زابينه اشميتکه/م. رحمتي
33
پژوهش‌هاي قرآني پس از دورة روشنگري در غرب
مارکو شولر/سيدعلي آقايي
34
کتاب مقدس و پيام حضرت محمد(ص)
سيدني گريفيث/وحيد صفري
34
تأويل قرآن در نگاه اسماعيليان
ا. کي. پوناوالا/م. محمدي‌مظفر
34
امر به معروف و نهي از منکر از نگاه اعتزال
علي آقاجاني
35
زندگي و انديشه‌هاي عرفاني ابونصر سراج طوسي
احسان فتاحي اردکاني
35
مؤلفه ايراني مذهب نُصيري
م. م. براشر/م. محمدي‌مظفر
36
دونادون به روايت خاندان الاهي
روح الله چاووشي
36
جايگاه ولايت و عمل در نجات از نظر شيعه
احمدرضا مفتاح
36
افکار نوافلاطوني و گنوسي در حديث
ا. گلدزيهر/رضا الهي‌منش
36
تفکر در انديشه عرفاني
ولي الله عباسي
37
تاريخ و عقايد فرقه‌هاي خوارج
مهدي فرمانيان
37
منطق قرآن در سنجش ديگر اديان
عبدالرحيم سليماني
38
زيديان شمال ايران در قرن هشتم هجري...
سيد علي موسوي‌نژاد
38
آموزة اعيان ثابته در عرفان اسلامي
اصغر نوروزي
38
فلسفه و رويکرد وحياني ـ عرفاني شيخ اشراق
محمد ملکي(جلال‌الدين)
39
عثمانيه و اصحاب حديث قرون نخستين...
مهدي فرمانيان
39
سير تأويل نزد اسماعيليان
د. استايگروالد/م. محمدي مظفر
40
سلسله مراتب هستي در مکتب ابن‌عربي...
مرتضي کربلايي
40
بررسي ديدگاه ابن‌عربي در مسئلة جبر و اختيار
محمدعيسي جعفري
41
رابطة ايمان و عمل در شيعه
احمدرضا مفتاح
41
يك متن و تاريخي راز‌اميز
م. اميرمعزي/م. منتظرمهدي
42
حركت حبي و انسان كامل (از نگاه عرفان)
محمدحسن عليپور
42
رويكرد فلسفي و عرفاني به علم امام
محمدحسن نادم
43
تصوف و سياست در «طريقت عدل و احسان»
مصطفي مطبعه‌چي
43
خوانش قرآني و اسطوره‌اي: نمونة زن،آب و درخت
ابوالفضل خوش‌منش
44
بررسي روايات نبوي ناظر به نقد صوفيه
محمدعيسي جعفري
44
مباني تأويلات باطني شهرستاني در مفاتيح الاسرار
سيد محمدعلي ايازي
45
رؤيت خداوند از ديدگاه اشاعره و ابن‌عربي
محمدعيسي جعفري
45
كتاب ملل و نحل شهرستاني در سياقي اسماعيلي
آ. گيسر/ح. عطايي نظري
46
تأملي در معناي غلو
محمدجعفر رضايي
46
خضر(ع) در باورهاي ساكنان منطقه خليج فارس
گلفام شريفي
46
جريان‏شناسى تقريب مذاهب اسلامى
مهدي مهريزي
47
پژوهشی در موانع عملی وحدت
سيد محمدعلي ايازي
47
اخلاق مخالفت
سيد حسن اسلامي
47
زمينه‌هاي فرهنگي و اجتماعي فرقه‌گرايى در صدر اسلام
علي آقانوري
47
ائمه(ع) منادي همزيستي مسالمت‌آميز
محمدعلي رستميان
47
سلفیه و تقریب
مهدي فرمانيان
47
شهيد صدر و تحليل عقلاني امامت
قاسم جوادي
47
استحاله‌گرایی در تعامل شیعه با مخالفان مذهبی
امداد توران
47
بررسی نقد صوفیه در زبان اهل ائمه
محمد عیسی جعفری
48
طبقه­بندی تفاسیر شیعه براساس روش­های تفسیری
علی محمدی یدک
49
نگاهی به روابط طریقتهای شیعی با حکومت عثمانی
محمد ترابی
50
بررسی اجمالی مزارات فرق شیعه در شام
احمد خامه یار
50
ادوار فقه مقارن در اهل سنت
محمد معینی فر
51
امام موسی صدر و دغدغه هم گرایی جهان اسلام
سید علی بطحایی
51
میراث کلامی شیعه در مرحله تاسیس
م. سبحانی/م. رضایی
52
اعتقادات امامیه در کلام شیخ مفید
عباس میرزایی
52
اعتقادات امامیه در کلام فیض کاشانی
احدالله قلی­زاده
52
اعتقادات امامیه در کلام شیخ حر عاملی
علی فتحی تازه­کند
52
اعتقادات امامیه در کلام میرزا احمد اشتیانی
محسن منتظران اصل
52
اعتقادات امامیه در کلام علامه مظفر
داود شیخی/فاطمه براتی
52
انسان کامل به روایت ابن عربی
علاءالدین ملک­اف
53
طبقه­بندی گرایش­ها و سبک­های تفسیری شیعه
علی مجیدی یدک
53
افول اندیشه اعتزال: میراث تقابل اصحاب حدیث و معتزله
عباس میرزایی
54
اعتقادات امامیه از منظر شهید اول
سید اکبر موسوی تنیانی
54
مواجهه فکری و عملی امامان شیعه با مخالفان سیاسی
سید محمد امام
54
تاملی در جایگاه و مقام ابن شهاب زهری
محمد اصغری­نژاد
54
شایستگی زیارت اهل قبور عقیده مشترک عارفان و صوفیان تشیع و تسنن
مجتبی صداقت
54
انشعاب سیاسی فکری علویان در عصر صادقین: زمینه­ها و پیامدها
علی آقانوری
55
نگاهی به آراء و عقاید و زمینه­های بروز و ظهور فرقه حرفیه
علی گراوند، فتعلی شهبازی
55
خواجه احمد یسوی و رشد جریان یسویه در ماوراءالنهر و ترکستان
محمدحسن بهنام­فر، مصطفی مولایی
55
بانو اروی، فرمانروای اسماعیلی مذهب یمن
فضیله­الشامی، زهرا اسحاقی
56و57
حقیقت شمس تبریزی
ویلیام چیتیک/ معصومه نقدبیشی
56و57
رابطه تمدن و معنویت با قرآن
محمد علی محمدی
58
تفسیر منسوب به امام حسن عسکری
م.براشر/م محمدی مظفر
58
مفهوم­شناسی بدعت و بدعتگزاران نزد عالمان شیعه و سنی
محمدرضا ملانوری
58
مروری کوتاه بر تاریخ و باورهای فرقۀ مرشدیه در سوریه
دیمتری سورک/م. محمدپور، سیدعلی بلندنژاد
58
وضعیت سیاسی و فرهنگی شیعیان در دوره امامت امام رضا
نعمت­الله صفری فروشانی، زهرا بختیاری
59
اندیشه­های کلامی شیخ جعفر کاشف الغطا
داود شیخی زازرانی
59
بررسی سیر تطور تفکر دینی اسلامی در شبه قاره از قرن ششم تا سیزدهم ق.
ک.ای.نظامی/ احمدرضا عبادی
59
متکلمان برجسته امامی در عصر حضور امامان با تاکید بر منابع رجالی شیعه
مجید شاکر سلماسی
60
شاخصه­های عرفان مثبت از نگاه عارفان برجسته مسلمان
علی آقانوری، حمید رضا بیگدلی
60
گفت وگوی ناپیدای مسلمانان کنفوسیوسی
ویلیام چیتیک، ساچیکو موراتا/محسن محصل یزدی
60 اديان ابراهيمي (يهوديت)
عنوان
مؤلف
فصلنامه
مصنف واقعي اسفار پنجگانه
ب. اسپينوزا/ع. آل‌بويه
1
وحي و نبوت يهودي
حميدرضا فرزين
1
ادله اثبات دعواي کيفري در آيين يهود
حسين سليماني
1
درآمدي بر شناخت کتاب مقدس
عبدالرحيم سليماني
2
سير تکوّن تلمود
باقر طالبي دارابي
2
کتاب اَحيقار
ترجمه حسين توفيقي
2
ادبيات و خاستگاه تاريخي مکتب قبّاله
فروزان راسخي
3و4
کتاب رازهاي خنوخ
ترجمه حسين توفيقي
3و4
کتب اپوکريفايي عهد قديم
عبدالرحيم سليماني
5
کتاب اول آدم و حوا
ترجمه حسين توفيقي
6
کتاب دوم آدم و حوا
ترجمه حسين توفيقي
7
کتاب عهد مشايخ دوازده‌گانه
ترجمه حسين توفيقي
8
نقادي کتاب مقدس
عبدالرحيم سليماني
8
مجازات‌ها در حقوق کيفري يهود
حسين سليماني
9و10
عرفان يهود
ژرژ وايدا/احمدرضا مفتاح
11
رسالة اَريستياس
ترجمه حسين توفيقي
12و13
خداي عهد عتيق
ترجمه مهراب صادق‌نيا
15
عرفان مرکبه و عهد عتيق
ابوالفضل محمودي
15
جرايم در حقوق کيفري يهود
حسين سليماني
16
قرآن کريم و بشارت‌هاي پيامبران
عبدالرحيم سليماني
16
عرفان يهودي و مکتب گنوسي
طاهره حاج‌ابراهيمي
17
اخلاق يهودي
مناخيم کلنر/م. حبيب‌اللهي
17
احکام 613گانة تورات
حسين سليماني
18
ارض موعود و صهيونيسم
عبدالرحيم سليماني
20
نوديني در يهوديت
رضا گندمي
21
قوم يهود از برگزيدگي تا نژادپرستي
عبدالرحيم سليماني
22
ربي عقيوا
هري فريدمن/باقرطالبي دارابي
23
انديشة قوم برگزيده در يهوديت
رضا گندمي
26
نظريه سياسي در تورات و تلمود
حييم مکابي/پروين شيردل
26
يهوديت و الهيات جهاني
د. شربوک/رضا گندمي
28
الاهيات يهودي
لوئيس جيکوبز/بهروز حدادي
38
نگاهي به خداشناسي يهود در قرآن مجيد
عبدالرحيم سليماني
40
ديداخة دوازده رسول
فاطمه توفيقي
44
تأويل گناهان انبيا در تفاسير يهودي قرون وسطا
فاطمه توفيقي
45
تاثیر ایران در یهودیت
شائول شاکد/سید سعید رضا منتظری و مجید طامه
48
مفهوم فرزندان خدا درکتاب مقدس و قران مجید
فاطمه توفیقی
50
قربانی در آیین یهود
احمد آقایی
53
بافت اسلامی فلسفه یهود
سارا استراومسا/ علی قناعتیان
56و57
عرفان عبرانی و یهودی
سیدنی اسپنسر/مهدی لک­زایی، فهیمه زعفرانی
59
دو تئودیسه بدیع در کتاب ایوب
نعیمه پورمحمدی
59
آموزه­های یگانگی خدا در یهودیت
لوئیس جیکبز/رئوف نصرتیان
60   اديان ابراهيمي (مسيحيت)
عنوان
مؤلف
فصلنامه
درآمدي بر شناخت کتاب مقدس
عبدالرحيم سليماني
2
انجيل توماس به روايت کشفيات نجع حمادي
منصور معتمدي
3و4
زمينه‌هاي بحث فلسفي در مسيحيت
و.جي.وين‌رايت/ع. سليماني
3و4
عهد جديد؛ تاريخ نگارش و نويسندگان
عبدالرحيم سليماني
3و4
سنت ارتدکس
پل والي‌يِر/م. انصاري‌پور
3و4
عيسي و اديان جهاني
عبدالرحيم سليماني
6
سنت اصلاح شده
ن.ولتر ستورف/م.ابوطالبي
7
نقادي کتاب مقدس
عبدالرحيم سليماني
8
خداي سه‌گانه در کتاب مقدس
رابرت ويلکن/ ا.عارف‌زاده
14
دين و فلسفه در غرب مسيحي
محمد ايلخاني
15
قرآن کريم و بشارت‌هاي پيامبران
عبدالرحيم سليماني
16
کليساي مورمون
فاطمه توفيقي
16
مسيحيت و اخلاق
کيت وارد/حسن قنبري
16
پولس و گسترش مسيحيت
هانس کونگ/احمدرضا مفتاح
16
چهرة عيسي مسيح در مسيحيت معاصر
جان مک کواري/بهروز حدادي
17
زن در مسيحيت
ر. رويتر/ح. عظيمي دخت
18
مروري بر تاريخ مناسبات کليسا و دولت
و. بارکر/ح. شريعتمداري
19
فخر الاسلام
حسين توفيقي
19
مسيحيت شرقي؛ تحولات تاريخي
کاليستوس‌وير/ح.بخشنده
20
مسيحيت و مدرنيته به روايت هانس کونگ
حسن قنبري
20
ويژگي و امکان الهيات مسيحيت در روزگار ما
جان‌کنت/محمدرضا بيات
21
الاهيات در زمان حاضر
کيت کلمنتس/م. صادق‌نيا
21
آيين کاتوليک روم
ر.پي. مک براين/ا.کرمي‌پور
22
مقدمه‌اي بر مقايسه اديان توحيدي
حسين توفيقي
22
کتاب مقدس و پلوراليزم ديني
ر. پلانتينگا/رضا گندمي
23
مريم‌شناسي
کرول اف.ام.جلي/ط. مقدم
24
عيسي در قرآن، عيساي تاريخي و اسطورة تجسد
ن. رابينسون/م. شاکر
24
پولس و شريعت
مهراب صادق‌نيا
25
الاهيات طبيعي
د. اي. پايلين/ا. مفتاح
25
مسيحيت شرقي؛ کليساها، آموزه‌ها و آيين‌هاي مقدس
کاليستوس‌ وير/ح. بخشنده
25
الاهيات به سبک داستان
برايان هورن/ش. وحيدي
26
مسيح و شريعت موسوي
مهراب صادق‌نيا
27
شبيه‌سازي در آيين کاتوليک
سيد حسن اسلامي
27
مسيحيت و معناي زندگي
ف. ال. کويين/م. بيات
28
اعلاميه نود و پنج ماده‌اي لوتر
بهروز حدادي
28
کليساي آشوري شرق
ام.جي. کاستلو/اعظم مقدم
29
يادداشتي بر «اعلاميه نود و پنج ماده‌اي لوتر»
مصطفي ملکيان
30
مفهوم آمرزيدگي از راه ايمان در مسيحيت
احمدرضا مفتاح
30
اسلام و يکتاپرستي مسيحي
جان هيک/م. محمدپور
30
نخستين آفريده از منظري اسلامي و مسيحي
رضا الهي‌منش
31
اصناف نيايش از نگاه ترزاي آويلي
بخشعلي قنبري
31
تفکيک‌ناپذيري مسيحيت و اسلام
عادل تئودور خوري
32
مونتگمري وات؛ کشيش پيامبر شناس
مهدي فرمانيان
32
پيامد گناه آدم در عهدين و قرآن، سقوط خروج يا هبوط
عبدالرحيم سليماني
33
سنت مقدس منبع ايمان ارتدوکس
تيموتي‌وئر/ حميد بخشنده
34
تولد و کودکي عيسي در دو انجيل غيررسمي
عبدالرحيم سليماني
35
سرشار از نيايش و لبريز از سکوت
ژ. کلپوس/ل. آقاياني چاووشي
35
ياکوب بومه و اسلام
رولاند پيچ/احمد رجبي
36
بررسي نقادانه وحي و کتاب مقدس در الاهيات کاتوليک
حميد بخشنده
37
رويکرد داستاني به رساله‌هاي پولس
ب. لانگنکر/ م. حقاني فضل
37
کارخ درون: هفت مرحله عرفاني ترزا آويلايي
بخشعلي قنبري
38
سنت در مسيحيت
ان. پي.ويليامز/حامد فياضي
39
ابعاد عقيدتي‌و تاريخي‌ماجراي صليب در عهدجديد و قرآن
عبدالرحيم سليماني
39
آيين کالوني
آر.ماتزراث و پي. سورگل/ محمد حقاني فضل
40
مسيحيت اگزيستانسياليستي كيئركگور
حميد بخشنده
41
در سراپردة دل
ف. فنلون/ل.آقاياني چاوشي
42
طومارهاي بحرالميت: تاريخچه و منتخبي از نظريات
فاطمه هشترودي
43
مارتين بوبر: آيا مواجهه با خدا ممكن است؟
و. اي. كوفمن/م. كريمي
43
گونه‌هاي مكاشفة خداوند در الاهيات مسيحي
محمد حقاني فضل
44
از انقطاع تا فنا در انديشه اكهارت
امداد توران
46
صورت خدا از ديدگاه پولس
اس. ورنن مكاسلند/
م. شاكر و ف. موسوي
46
دعاي خداوند
ج. وينرايت /حميد بخشنده
46
مسیحیت در آمریکای لاتین: از آغاز تا تاکنون
یاسر عسگری
48
تفاسیر مهم مسیحی درباره بازگشت مسیح
جواد قاسمی قمی
49
افسانه دجال (ضد مسیح)
زکی ساریتوپرک/محسن شرفایی
50
عیسای ناصری
احمدرضا مفتاح
50
درآمدی بر الهیات رهایی بخش
شهاب الدین وحیدی
51
الاهیات عهد جدید
جیمز دی.جی.دان/علی کوچکی
51
سِفر پیدایش و علم جدید: یک تفسیر مسیحی
محمد حقانی فضل
51
شخصیت وجودی زن از منظر قران و عهدین
سید رضی قادری
56و57
بررسی رویکرد اخلاقی کتاب ارمیا و اناجیل همدید
کبری گودرزوند، فاطمه وکیلی
56و57
تئودیسه­های مبتنی بر صلیب
نعیمه پورمحمدی
60
  اديان شرق (هندوئيسم و ...)
عنوان
مؤلف
فصلنامه
زمينه‌هاي بحث فلسفي در آيين هندو
ن. اسمارت/ع. موحديان
2
گام نخست در مطالعة اديان شرقي
علي موحديان عطار
8
راه نجات در گيتا
مصطفي فرهودي
11
علم النفس گيتا
فروزان راسخي
16
کيهان‌شناخت و فرضيه ادوار جهاني هندو
سيد حسن حسيني آصف
20
آموزه‌هاي گي‌تا
علي موحديان عطار
23
آفرينش در آيين هندو به روايت منوسمرتي
محمدصادق ابوطالبي
24
متون ديني هندو
علي موحديان عطار
25
رابطه خدا با انسان و جهان در اوپه‌نيشدها
رحمت‌الله حاتمي گل‌مکاني
29
نظام طبقات اجتماعي در آيين هندو
منصور نصيري
30
مکتب وَي شِشيکه (طبيعيات هندي)
علي موحديان عطار
35
تببين آموزة توحيد در مول منترا و مقايسه آن با آيات قرآن
سيد محمد روحاني
39
معرفي متون مقدس و منابع ديني آيين سيكه‍
سيد محمد روحاني
41
تاريخ اجمالي بنيان‌گذاران آيين سيكه
م. عليمردي و م. روحاني
42
مفهوم اساسي دين ودايي
اف.بي. ياكوبوس كويپر/ ا. صدري و س. منتظري
45
کرمه و سمساره در آیین جینه
وحید پزشکی
48
آیین سیک نگاهی از فراز
م. عليمردي و م. روحاني
49
فرقه­ها و مذاهب آیین سیک
م. عليمردي و م. روحاني
54
مبانی حقوق بشر در آیین هندو
ارویند شارما/س منتظری
56و57
  اديان شرق (بوديسم و ...)
عنوان
مؤلف
فصلنامه
دين شين‌تو
م. آنِه ساکي/ع. پاشايي
5
زمينه‌هاي بحث فلسفي در آيين بودا
پُل‌جي.گريفيث/خ. قنبري
5
آواشناسي سنسکريت، چيني و ژاپني
ع. پاشايي
6
مفهوم نيروانه در آيين بودا
ال.اس. کازينز/ع.شجاعي
7
آوانويسي فارسيِ واژگان و نام‌هاي سنسکريت و پالي
ع. پاشايي
7
نيروانه: بينش مقام حقيقت است يتابوثم، يعني چنان‌که هست
ع. پاشايي
8
مکتب يوگاچاره
دان لوستاوس/خ. قنبري
9و10
اديان شرق و دموکراسي
نسترن پاشايي
9و10
ناگارجونه
بينا گوپتا/عليرضاشجاعي
14
آيين بوداي باستان
ال.اس. کازينز/ع.شجاعي
15
مکاشفة معناي حقيقي
يوشيتو هاکه‌دا/ع. پاشايي
15
سورة نيلوفر
ع. پاشايي
17
عقلانيت در انديشة بودا
ديويد باستو/خ. قنبري
18
هنر بودايي
ل. فردريک/نسترن پاشايي
19
فلسفة بودايي در ژاپن
جان.سي.مارالدو/م. رستميان
20
فلسفة بودايي در هند
ر.پ. هايز/م. ابوطالبي
21
ميتريه؛ موعود بودايي
لوييس لنکر/ع. شجاعي
21
حقوق بشر و بودا
سلي بي.کينگ/خ. قنبري
23
سير تحول تاريخ و انديشة بودايي
ترجمة عليرضا شجاعي
25
فنا و نيروانه
محمدعلي رستميان
25
ديدگاه‌هاي بودايي درباره خاستگاه رنج
مارِک مِجُر/خليل قنبري
26
بنياد انديشگي مندَلَه
جوزپّه توچّي/ع. پاشايي
27
نام‌گرايي در فلسفه بودايي
جان دي. دان/خليل قنبري
29
سُمنيه، فرقه‌اي بودايي در جهان اسلام
مسعود فريادمنش
31
تُهيا
پُل ويليامز/خليل قنبري
31
آئين بودا در ايران
ريچارد فولتس/ع. پاشايي
36
يوگا
ميرچا الياده/احمد شاکرنژاد
36
شاکيه مونيِ جوان
داي ساکو ايکه‌دا/ع. پاشايي
37
دوگِن
آبه ماسائو/ اسماعيل سليماني
38
آيين شين‌تو: نگاهي از فراز
ع. موحديان و ع. ابراهيم
42
آيين كنفوسيوسي: نگاهي از فراز
ع. موحديان و ا. شاكرنژاد
43
آيين بوداي تَنترَه‌يانه241
آنتوني ترايب/مليحه معلم
44
تمثیل­هایی ازسوره نیلوفردرباره ساختار شکنی
راجر.جی.کورلس/علی شهبازی
49
رویکرد ناگارجونه به مسئله وجود خداوند
سونه لی جنگ م.محمد­پور
50
آیین بودا و حقوق بشر
علیرضا شجاعی
51
جان پروری در سایه شمشیر
امیر جوان آراسته/ابولفضل محمودی
55
اولوکیتشوره: بوداسف فرزانگی و غم­خوارگی
زهرا محرمی
55
تجربه عرفانی با تاکید بر اندیشه­های ویتگنشتاین و مکتب ذن بودیسم
چارلزاچ­.کاکس/محمد حسین محمد پور
56و57
اهریمن­شناسی و راست­کیشی در آیین دائو
کریستین­مولیر/م. لواسانی
59
 
 
 
  اديان ايران باستان
عنوان
مؤلف
فصلنامه
زمان ظهور زرتشت از نگاهي ديگر
سيد مجتبي آقايي
2
موعود در آيين زرتشت
سيد حسن حسيني آصف
3و4
بازخواني مفهوم موعود در دين زرتشتي
سيد مجتبي آقايي
7
فروپاشي دولت ساساني و گروش ايرانيان به اسلام
سيد مجتبي آقايي
9و10
مزدک؛ اصلاح‌طلبي و فروپاشي
سيد مجتبي آقايي
12و13
متون دينيِ آيين ماني
فروزان راسخي
12و13
دربارة زبان پهلوي
سپيده خان بلوکي
15
افسانه‌هاي آفرينش
س.م. ضيايي/ژ. تقي‌زاده
16
آيين زروان
گراردو نيولي/ع. شجاعي
18
آيين ميترا
گراردو نيولي/ع. شجاعي
19
کيش زرتشت
مري بويس/م. فرهودي
22
يادکردهاي دين زرتشت در متون مانوي
اي.ويليا مزجکسن/د. احمدي
25
درجات گناه، تاوان و پَتِت در دين زرتشتي
سيد حسن حسيني آصف
28
آيين و آيين‌ها در نيرنگستان
ف.ج. کرين بروک/آ. مقدم
28
شر در اديان ايران باستان
ج.نيولي/منتظري و رجبي
30
دساتير آسماني: دين‌نامه جعلي زرتشتيان
سيد حسن حسيني آصف
33
بررسي تطبيقي آخرت‌شناسي اسلامي و زرتشتي
سيد مجتبي آقايي
35
اوستا و مردان اوستايي
ژان کلنز و مري بويس/ سيدسعيد منتظري
37
بهمن يشت
دابليو. ساندرمن/
سيدحسن حسيني آصف
38
معماي توحيد زرتشتي
سيد مجتبي آقايي
39
يشت‌ها
الياس عارف‌زاده
40
يزيديان و اهل حق كردستان
ف. كرين‌بروك/س. منتظري
42
آگاهي‌هايي دربارة سيستاني‌هاي آفتاب‌پرست
همايون صنعتي‌زاده
43
دربارة زرتشتيان و معتزله
س. ادهمي/سعيد منتظري
44
آيين زرتشتي و دين شين‌تو
گ. كاتو/سعيد منتظري
46
روایت سنتی از تاریخ زرتشت
ع.شاپور شهبازی/س. منتظری
53
فر/فره
گراردو نیولی/س.انواری و س.رضی
54
بررسی مقایسه­ای مفهوم خودشناسی از نگاه آیین زرتشت و اسلام
ش.ریاضی هروی، ب شمشیری، سعید رحیمیان
55
 وایوپرستی بر مبانی رام یشت
معصومه باقری، سحر رستگاری نژاد
59
موقعیت زنان در دین زرتشتی بر اساس کتب فقهی و حقوقی
ناهیدالسادات قائم مقام فراهانی
60
 
 
 

ديگر قلمروها
ديگر قلمروها
عنوان
مؤلف
فصلنامه
فلسفه دين ويتگنشتاين
جان‌هايمان/خليل قنبري
1
پيام اديان: نقب‌زدن به عالم معنا
رابرت ام. مي/مصطفي ملکيان
1
ارتباط انسان و طبيعت از نگاه اسلام و آيين دائو
فروزان راسخي
2
تجسيم از ديدگاه ابن‌ميمون و علامه طباطبايي
محمدرضا کاشفي
2
خودشناسي
آ. هاکسلي/مصطفي ملکيان
2
فلسفة تطبيقي دين
پول. ج. گريفيث/ب. حدادي
3و4
تجربه ديني، مدرنيته و پست‌مدرنيسم
عليرضا قائمي‌نيا
3و4
متکلمان مسلمان و ضرورت آشنايي با الاهيات نوين مسيحي
محمد لگنهاوسن/ن. جواندل
5
اديان در خدمت انسان
موسي صدر/ح. شريعتمداري
6
هارتشورن و آکويناس، راهي ميانه
و. پي. آلستون/ا. علي زماني
6
توفان نوح در اساطير بين‌النهرين و تورات
سيد حسن حسيني(آصف)
6
نقش دين؛ گفت‌وگوي توين بي وايکه‌دا
ترجمه محمدجواد زاهدي
7
مسئلة ايمان و شک از ديدگاه پل تيليش
علي موحديان عطار
7
آنَک مسيح... اينک انسان!
عليرضا شجاعي زند
8
رازِ راز متن
عليرضا قائمي‌نيا
8
معنويت و الاهيات
ف. شلدراک/ح. قنبري
9و10
سنت، تغيير و حفظ هويت
وينسنت برومر/م. شهر آييني
12و13
گونه‌شناسيِ انديشة موعود در اديان مختلف
علي موحديان عطار
12و13
دين و دولت
حسين توفيقي
14
تأثير نهضت اصلاح ديني بر تاريخ
آ. مک‌گراث/ب. حدادي
14
انسان و زمان
سيد مجتبي آقايي
14
ديدگاه امام خميني(ره) دربارة پيروان اديان
حسين توفيقي
15
انتقال به مدرنيته
آ. مک‌گراث/م. انصاري‌پور
15
الاهيات و فهم علمي
پيتربايرن/رضا گندمي
15
اديان جديد
الين بارکر/ب. طالبي دارابي
15
معنويت و عبادت
گ.اس.ويکفيلد/ محمدي‌مظفر
16
حقيقت انسان از ديدگاه نجم‌الدين رازي و راداکريشنان
محمدعلي رستميان
17
تأويل در اديان
حسين توفيقي
17
دين در آينة ويتگنشتاين
دي. زد. فيليپس/م. ملکيان
18
کثرت‌گرايي از منظر مولوي
ع. پاشايي
18
اسطوره در الاهيات
موريس وايلز/ع. سليماني
18
رهيافت دين‌شناختي دورکيم
سيد حسن اسلامي
19
بولتمان و بارت
جک فرستمن/ش. مصطفوي
19
تعريف معنويت‌گرايي جديد
ج.د.کريسايدز/ب. طالبي دارابي
19
پلانتينگا و عقلانيت اعتقاد ديني
گري گاتينگ/خليل قنبري
20
معنويت و مديريت
د.کارميک/ع. رستگار
22
معنويت
اورسولاکينگ/ع. شجاعي
23
اخلاق پروتستاني در صد سالگي
سيد حسن اسلامي
23
درد از کجا؟ رنج از کجا؟
مصطفي ملکيان
24
نکاتي چند دربارة ابن‌عربي
حسين توفيقي
24
آشنايي با دانش فلسفة دين
ر. هپ‌برن/همايون همتي
25
دين به مثابة وسيله‌اي ماهرانه
جان هيک/خليل قنبري
25
درنگ‌هايي بر مانايي و ميراييِ اسطوره
سيد مجتبي آقايي
26
اخلاق زيست محيطي
ا. کلارک/م. محمدي‌مظفر
26
زبان مقدس
حسين توفيقي
27
آيندة دين و اديان جديد
م. اينتروويگنه/ب. طالبي
27
زبان ديني
م. وين/ع.موحديان عطار
28
فراسوي دين؛ به سوي معنويت‌ انسان‌گرا
ديويد ن.الکينس/مهدي اخوان
29
بنيان‌هاي سکولاريسم در فلسفة کانت
 رضا گندمي
30
ملاک حقانيت هر دين
مصطفي ملکيان
32
تاريخ تفسير کتاب مقدس
فيليپس الکساندر و.../حامد فياضي
34
دعا از سه منظر
سام‌دي گل/حميد بخشنده
36
تئوديسه «عصر جديد» براي عصر جديد
کولين کمپل/باقر طالبي
38
رهيافت دين‌شناختي مارکس، نظريه و تحليل
سيد حسن اسلامي
38
اديت اشتاين: جستجوي حقيقت از طريق ايمان و عقل
ر. استراتن/محمد حيدرپور
39
پيتر برگر و جامعه‌شناسي دين
ا...كرم كرمي‌پور
42
روان‌شناسي دين
رادريك‌مين/احمد قلي‌زاده
42
دين‌داري و معنويت
م. ديلن و پ. وينك/م. عيوضي
43
روشي ديني براي مطالعه دين
آرويند شارما/خليل قنبري
44
شكل گرفتن توحيد
را. پتاتزوني/سميه فرجي
45
در جست‌وجوي منشأ دين
م. الياده/ع. اسماعيل‌پور
45
دین در محاق: تاثیر قیاس در عرفی­شدن دین
محمدکاظم حقانی­فضل
48
تاریخ ادیان، تمهیدی برای تعامل ادیان
فردریش هایلر/جعفر فلاحی
48
مرز نوین علم ودین
علی شهبازی
48
متافیزیک پیشرفت در جهان عرب
سید حسن اسلامی
48
دين در محاق: تأثير قياس در عرفي‌شدن دين 
محمد كاظم حقاني‌فضل
48
چیستی عرفان
اولین­ آندرهیل/م.حسینی­زاده
49
وساطت روحی
ووتر هنگراف/باقر طالبی
49
دین در حوزه عمومی
اینگر فورست/م. جعفریان
49
دین پژوهی تطبیقی/ نگاهی تاریخی
جعفر فلاحی
49
اساطیر آفرینش در یونان باستان
نرجس ابوالقاسمی
50
دریای ایمان: بررسی خوانش ناواقع­گرایانه دان کیوپیت
سعیده فخار نوغانی
50
عدی بن مسافر: شیخ آیین ایزدی
امیر محمدی سراب
51
رویکرد اقتصادی در دین­پژوهی
رادنی استارک/محسن­زندی
51
حقیقت اسطوره
رافائله پتازونی/سمیه فرجی
53
برهان آگاهی
جی.پی.مورلند/صالح افروغ
53
ازدواج حس وروح: یکپارچه­سازی علم و دین
مجتبی اعتمادی­نیا
53
خداباوری، حقوق و سیاست
پل.جی وایتمن/ن. حسینی
54
نمونه­ای فاخر از گفت وگوی اسلام و مسیحیت: ماهنامه الاسلام
حیدر عیوضی
54
تاملاتی در باب جامعه­شناسی دین امروز
پیتر. ال.برگر/باقر طالبی دارابی
56و57
خدا در اندیشه هگل
جی.ال.لیتون/علی فتحی
56و57
ماهیت و مراتب سلوک عرفانی
مائده­السادات حسینی­زاده
56و57
عرفان، واسطه بودگی و آگاهی
جیمز پرایس/امیرعباس صاحلی
56و57
بررسی و نقد رویکرد­های مختلف به همزیستی ادیان
یونس نوربخش
58
اخلاق و دين:آيا اخلاق وابسته به دين است
لیندا زاگزبسکی/امیر قربانی
58
اخلاق فضیلت
مایکل اسلوت/ وحید سهرابی­فر
59

معرفي و مأخذشناسي
  معرفي و مأخذشناسي
عنوان
مؤلف
فصلنامه
افراهاط فرهاد حکيم پارسي، اثر پولس فغالي
حميدرضا شريعتمداري
1
خاورشناسان و فرقه‌شناسي
محمد نوري
1
موسوعة اليهود، اثر عبدالوهاب مسيري
حميدرضا شريعتمداري
2
تاريخ وهابيه، اثر محمدحسين قريب گَرَکاني
رسول جعفريان
3و4
درآمدي بر گفت‌وگوي اسلام و مسيحيت، اثر يوسف حداد
حميدرضا شريعتمداري
3و4
مجله المشرق
حميدرضا شريعتمداري
5
دانش‌نامة «نهضت اصلاح ديني» آکسفورد
بهروز حدادي
6
کتاب جوهرة تلمود، اثر ادين اشتاين سالتز
باقر طالبي دارابي
7
دايره المعارف جودائيکا
حسين سليماني
8
کتاب رهنماي الوهي در تشيع نخستين، اثر امير معزي
علي موحديان عطار
9و10
معرفي کتاب «بيداري ايمان در مهايانه»
ي.س.هاکِه‌دا/ع. پاشايي
11
معرفي آثار منتشرشدة زيديه
سيد علي موسوي‌نژاد
14
معرفي ابکار الافکار آمدي
محمد جاودان
18
مأخذشناسي پژوهش‌هاي کلامي در غرب
محمدکاظم رحمتي
19
بررسي لطايف عرفاني در نصوص عتيق اوستايي
سيد مجتبي آقايي
23
معرفي «کلام و جامعه» اثر فان اس
احمدعلي حيدري
24
معرفي کتاب عقايد الثلاث و السبعين فرقه
مهدي فرمانيان
27
معرفي کتاب تعليم بودا
و.سري راهوله/ م.فريامنش
28
بَرخواني امر به معروف و نهي از منکر در انديشه اسلامي
سيد حسن اسلامي
29
کتاب يهوديت، مسيحيت و اسلام
حسين توفيقي
29
کتاب‌شناسي دين‌پژوهي
اس. ژاکليک، جي. استارلينگ/ باقر طالبي
31
معرفي کتاب اسلام در کتاب مقدس
محمدباقر انصاري
32
گزارشي از کتاب اظهار الحق
مهدي فرمانيان
32
نقدهايي بر مسيحيت از علامه بلاغي
حميد ملک مکان
32
پيروي از محمد(ص)
سيد علي هاديان
32
معرفي و نقد کتاب زندگي‌نامة پيامبر اسلام(ص)
محمد نصيري
32
تقريري از کتاب اسلام از نظر ولتر
بهروز حدادي
32
مسيحيت از لابه‌لاي متون
حسين ستار
34
سنت نقادي مسيحيت در ميان مسلمانان
سيد حسن اسلامي
38
درسنامه خدا و نظريه تکاملي
سيد حسن اسلامي
39
دين در عصر علم: خطابه‌هاي گيفورد
سيد حسن اسلامي
40
راهنماي دين‌پژوهي در آغاز هزارة سوم
سيد حسن اسلامي
41
فلسفة آباء كليسا
علي شهبازي
42
قلب ذِن: توصيه‌هايي ساده براي زيستن ...
سيد حسن اسلامي
43
با خودش سازش نكردن
سيد حسن اسلامي
44
الهامي‌بودنْ پشتوانة حجيت كتاب مقدس
محمد حقاني فضل
45
مشق اخلاق
سيد حسن اسلامي
46
کتاب‌شناسی تقریب
سلمان حبيبي
47
مرز نوین علم و دین: تجربه دینی، علم عصب‌شناسی و امر متعال 
علي شهبازي
48
دین‌پژوهی تطبیقی؛ نگاهی تاریخی 
اریک جی. شارپ/جعفر فلاحي
49
عیسای ناصری
احمدرضا مفتاح
50
مسئلة خدا 
نعيمه پورمحمدي
51
دانش نامه دین بریل: گزینش و گزارش
سید حسن اسلامی
52
مثلث خدا، انسان و جهان: گفتمانی بین علم و دین
حمیدرضا عبدلی مهرجردی
55
فهم پدیده تغییر دین
مهدی حسن­زاده
55
کتاب­شناسی سورن کیرکگور
نعیمه پورمحمدی
56و57
معرفی کتاب آتوریته معرفتی
نعیمه پورمحمدی
58
معرفی کتاب راهنمای روان­شناسی دین و معنویت"
محسن زندی
60

نقد
  نقد
عنوان
مؤلف
فصلنامه
نقدي بر نخستين گفت‌وگوي هفت آسمان
محمد اسعدي
2
دربارة وحدت اسلامي
محمد سند
11
گرايش‌هاي تقريبيِ امام موسي صدر
محسن کماليان
11
دعوت به هم‌بستگيِ پايدار
جويا جهانبخش
11
تقريب، فراتر از يک شعار
محمد ابراهيمي ورکيائي
11
تقريب در چشم‌انداز پايه‌گذاران آن
گروه معارف و تحقيقات اسلامي
12و13
نگاهي به چشم‌انداز تقريب
سيد محمدرضا طباطبايي
12و13
نقدِ نقد
سيد محمدرضا طباطبايي
12و13
يک ترجمه و چند ملاحظه
حسين مدرسي
12و13
نقدي بر مکاتبات
شهرام پازوکي
14
نقد مقالة خداي عهد عتيق
يونس حمامي لاله‌زار
17
ارزيابي يک نقد
عبدالرحيم سليماني
20
تحکيم وحدت اسلامي و پاسداري از ارزش‌ها
سيد عليرضا حسيني
31
نقد مقالة بازانديشي سنت معنوي پيامبر(ص)
قاسم جوادي
33
يادداشتي دربارة يک نقد
شهرام پازوکي
35
نكاتي دربارة آشنايي بيشتر با مصطلحات ادياني در ترجمه
محمدحسن محمدي‌مظفر
41
الاهيات الاهي و الاهيات بشري: نقدي روش‌شناختي
سيد حسن اسلامي
45
بررسي و نقد كتاب صوفيسم و تائوئيسم
محمدعلي رستميان
46

دانش‌نامه
دانش‌نامه (مذاهب اسلامي)
عنوان
مؤلف
فصلنامه
حجّت
مهدي فرمانيان
8
ناطق
مهدي فرمانيان
8
داعي
محمد جاودان
9و10
دَور (ترجمه)
محمد جاودان
9و10
سازمان دعوت
محمد جاودان
9و10
شريعت (ترجمه)
محمد جاودان
9و10
عزيمت (ترجمه)
محمد جاودان
9و10
اِرهاص
محمد جاودان
11
صَرفه
محمد جاودان
11
کرامت
محمد جاودان
11
معجزه
محمد جاودان
11
بداء
محمد جاودان
12و13
رفض
محمد جاودان
14
شيعه
محمد جاودان
15
فرقه
علي آقانوري
15
بدعت
محمد جاودان
16
اهل سنت
مهدي فرمانيان
17
غُلُوّ
محمد جاودان
17
اهل بيت
علي آقانوري
18
مطرفيه
محمدکاظم رحمتي
19
نصيريه (ترجمه)
محمدحسن محمدي‌مظفر
27
شبک، صارليه (ترجمه)
محمدحسن محمدي‌مظفر
29
بکتاشيه
امير جوان آراسته
31
خلق مدام
سيد مهدي اسدي
31
حضرات خمس
مرتضي کربلايي
34
شَطْح
محمدرضا رجبي
34
خانقاه
مرتضي کربلايي
35
خرقه
مرتضي کربلايي
35
  دانش‌نامه (اديان ابراهيمي)
عنوان
مؤلف
فصلنامه
عادل شمرده‌شدن28
عبدالرحيم سليماني
6
فيض
عبدالرحيم سليماني
6
ژزوئيت‌ها، يسوعيان
عبدالرحيم سليماني
6
آگادا (ترجمه)
باقر طالبي دارابي
7
اصول اعتقاد (ترجمه)
باقر طالبي دارابي
7
اعتقادات (ترجمه)
باقر طالبي دارابي
7
بدعت (ترجمه)
باقر طالبي دارابي
7
هلاخا (ترجمه)
باقر طالبي دارابي
7
يهودي (ترجمه)
باقر طالبي دارابي
8
کاتوليک (ترجمه)
احمدرضا مفتاح
9و10
کليسا (ترجمه)
احمدرضا مفتاح
9و10
کنيسه (ترجمه)
حميدرضا فرزين
9و10
ماشيح «مسيحا» (ترجمه)
حميدرضا فرزين
9و10
تورات
حسين سليماني
14
ده فرمان
حسين سليماني
14
هفت قانون نوح
حسين سليماني
16
ميصوا
حسين سليماني
18
روح القدس (ترجمه)
طيبه مقدم
20
شوراي دوم واتيکان
حميدرضا شريعتمداري
20
اعتقادنامه (ترجمه)
شهاب‌الدين وحيدي
21
اعتراف‌نامه ايمان (ترجمه)
بهروز حدادي
21
اعتقادنامه رسولان (ترجمه)
شهاب‌الدين وحيدي
21
اعتقادنامه نيقيه (ترجمه)
شهاب‌الدين وحيدي
21
اعتقادنامه آتاناسيوسي (ترجمه)
بهروز حدادي
21
اصول سي و نه‌گانه (ترجمه)
الياس عارف‌زاده
21
اعتقادنامه وست مينستر (ترجمه)
محمدتقي انصاري‌پور
21
اعتراف (ترجمه)
بهروز حدادي
23
الاهيات (ترجمه)
بهروز حدادي
23
حکمت الاهي (ترجمه)
بهروز حدادي
23
طومارهاي بحرالميت (ترجمه)
محمدتقي انصاري‌پور
23
کشيش (ترجمه)
بهروز حدادي
23
ارتدکس شرقي (ترجمه)
احمد حسيني
24
تقدير (ترجمه)
احمد حسيني
24
کتاب مقدس (ترجمه)
بهروز حدادي
24
موعظة سرکوه (ترجمه)
بهروز حدادي
24
آموزش‌نامه (ترجمه)
بهروز حدادي
25
تک‌ذات انگار (ترجمه)
علي شهبازي
25
توحيد (ترجمه)
علي شهبازي
25
خطاناپذيري پاپ (ترجمه)
شهاب‌الدين وحيدي
25
صهيونيسم (ترجمه)
طيبه مقدم
25
گناه نخستين (ترجمه)
شهاب‌الدين وحيدي
25
مواد نود و پنج‌گانه لوتر (ترجمه)
بهروز حدادي
25
بنيادگرايي (ترجمه)
مهدي لک‌زايي
26
تفتيش عقايد (ترجمه)
بهروز حدادي
26
دوناتيسم (ترجمه)
شهاب‌الدين وحيدي
26
رسول (ترجمه)
شهاب‌الدين وحيدي
26
رهبانيت (ترجمه)
علي شهبازي
26
فضيلت‌هاي هفتگانه (ترجمه)
طيبه مقدم
27
کليسا و دولت (ترجمه)
بهروز حدادي
27
آيين گنوسي (ترجمه)
محمدحسين حسين‌پور
28
فهرست کتاب‌هاي ممنوعه (ترجمه)
علي شهبازي
28
آدم و حوا (ترجمه)
شهاب‌الدين وحيدي
29
همه خدا‌گرايي (ترجمه)
مهدي عيوضي
30
خداگرايي طبيعي
محمدباقر سعيدي
30
کاردينال (ترجمه)
شهاب‌الدين وحيدي
31
آمين (ترجمه)
شهاب‌الدين وحيدي
31
معبد اورشليم (ترجمه)
مهدي عيوضي
31
چله روزه (ترجمه)
مهدي عيوضي
31
شئول (ترجمه)
محمدباقر سعيدي
31
ضد پاپ (ترجمه)
بهروز حدادي
31
يسوعي (ترجمه)
بهروز حدادي
31
آپوکريف (ترجمه)
بهروز حدادي
33
اخلاق‌شناسي (ترجمه)
زينت نزادي
33
اناجيل چهارگانه (ترجمه)
ميترا رحمتي
33
برّة خدا (ترجمه)
ا. ابراهيمي
33
تعميد (ترجمه)
بهروز حدادي
33
جنبش بيداري عظيم (ترجمه)
احمد آقايي
33
حيات ابدي (ترجمه)
زينب نزادي
33
روزه‌داري (ترجمه)
فاطمه رحيمي ثابت
33
زبان‌هاي کتاب مقدس (ترجمه)
ا. ابراهيمي‌نيا
33
فيليوک (ترجمه)
احمد آقايي
33
کارکردگرايي (ترجمه)
مرضيه احمدي
33
يهودي ستيزي (ترجمه)
حامد فياضي
33
آيين گنوسي (ترجمه)
زهره دلفان
34
کريسمس (ترجمه)
زهره دلفان
34
فمينيسم (ترجمه)
زهره ميکاري
34
آب مقدس (ترجمه)
شهاب‌الدين وحيدي
35
پوريم (عيد قرعه‌ها) (ترجمه)
محمدابراهيم عليزاده
35
جنگ مقدس (ترجمه)
شهاب‌الدين وحيدي
35
روح القدس (ترجمه)
شهاب‌الدين وحيدي
35
کاهن اعظم (ترجمه)
زهره دلفان
35
ملکوت خدا (ترجمه)
محمدتقي انصاري‌پور
35
قرآن و کتاب مقدس (ترجمه)
محمدابراهيم عليزاده
35
نهضت «من هستم» (ترجمه)
زهره دلفان
35   دانش‌نامه (اديان شرق)
عنوان
مؤلف
فصلنامه
آيين بودا (ترجمه)
ع. پاشايي
5
آميدا (ترجمه)
ع. پاشايي
6
بودا (ترجمه)
ع. پاشايي
6
بوداسف (ترجمه)
ع. پاشايي
6
شين‌تو (ترجمه)
ع. پاشايي
6
بوشي‌دو (ترجمه)
ع. پاشايي
7
پنج‌کاف
محمدصادق ابوطالبي
7
ديانه (ترجمه)
عليرضا شجاعي
8
ذاذن (ترجمه)
عليرضا شجاعي
8
ذِن (ترجمه)
عليرضا شجاعي
8
ساتوري (ترجمه)
عليرضا شجاعي
8
کن شو (ترجمه)
عليرضا شجاعي
8
اويديا (ترجمه)
عليرضا شجاعي
9و10
ايشين دِن‌شين (ترجمه)
عليرضا شجاعي
9و10
تون‌گو (ترجمه)
عليرضا شجاعي
9و10
ذندو (ترجمه)
عليرضا شجاعي
9و10
شکتيزم (ترجمه)
منصور نصيري
9و10
شيوه ـ سيدانته (ترجمه)
منصور نصيري
9و10
فوکاستسو (ترجمه)
عليرضا شجاعي
9و10
کواَن (ترجمه)
عليرضا شجاعي
9و10
لينگايت (ترجمه)
منصور نصيري
9و10
ننگه ـ ميشو (ترجمه)
عليرضا شجاعي
9و10
هاسو (ترجمه)
عليرضا شجاعي
9و10
تهيگي (ترجمه)
ع. پاشايي
11
داي‌بوتسو (ترجمه)
ع. پاشايي
11
سان‌جو (ترجمه)
ع. پاشايي
11
معرفي چند متن هندويي
محمدعلي مبيني
12و13
گوردوارا
محمدصادق ابوطالبي
12و13
بودي (ترجمه)
عليرضا شجاعي
14
سنساره (ترجمه)
ابوالفضل شجاعي
14
شونيتا (ترجمه)
عليرضا شجاعي
14
آدي گرنت
محمدصادق ابوطالبي
15
بوداشناسي (ترجمه)
عليرضا شجاعي
15
چهار حقيقت شريف (ترجمه)
ابوالقاسم جعفري
15
روشن‌شدگي (ترجمه)
ابوالقاسم جعفري
15
گورو
محمدصادق ابوطالبي
15
موعود بودايي (ترجمه)
ابوالفضل شجاعي
15
راه هشتگانه (ترجمه)
ابوالقاسم جعفري
16
رنج (ترجمه)
ابوالقاسم جعفري
16
سوتره (ترجمه)
عليرضا شجاعي
16
اَوَتاره
ابوالفضل شجاعي
17
راه ميانه (ترجمه)
ابوالقاسم جعفري
17
سه کالبد (ترجمه)
عليرضا شجاعي
17
پنج گونه ذن (ترجمه)
عليرضا شجاعي
18
دائو (ترجمه)
ابوالفضل شجاعي
19
معنويت (ترجمه)
علي رستگار
20
ميستي سيزم (ترجمه)
علي موحديان عطار
21
تيان (ترجمه)
محمدعلي رستميان
24
فرمانرواي آسمان (ترجمه)
محمدعلي رستميان
24
کامي
نسترن پاشايي
26
آيين بوداي ميچي رن
نسترن پاشايي
26
زيارت در آيين هندو
علي موحديان عطار
29
کوکايي (ترجمه)
نسترن پاشايي
29
کوروزومي، کيو (ترجمه)
نسترن پاشايي
29
ئوم شين ريکيو (ترجمه)
نسترن پاشايي
29
ماتسوري (ترجمه)
نسترن پاشايي
29
ناکائه توجو (ترجمه)
نسترن پاشايي
29
آساهارا (ترجمه)
نسترن پاشايي
29
شوکو (ترجمه)
نسترن پاشايي
29
فَروَشي (ترجمه)
ابوالقاسم جعفري
30
جين جا (ترجمه)
نسترن پاشايي
30
کامي دانا (ترجمه)
نسترن پاشايي
30
هاچي مان (ترجمه)
نسترن پاشايي
30
ايسه، ايزدکده بزرگ (ترجمه)
نسترن پاشايي
30
ايناري (ترجمه)
نسترن پاشايي
30
سورة نور طلايي (ترجمه)
ابوالقاسم جعفري
34
  دانش‌نامه (اديان ايران باستان)
عنوان
مؤلف
فصلنامه
اندرواي
سيد مجتبي آقايي
8
فَرَوَهر
سيد مجتبي آقايي
8
وَر
سيد مجتبي آقايي
8
پنج نيروي مينوي
مصطفي فرهودي
9و10
امشاسپندان
مصطفي فرهودي
11
هفت اقليم زرتشتي
مصطفي فرهودي
12و13
سپنته آرمئي تي
سيد حسن حسيني آصف
19
رشْن
سيد حسن حسيني آصف
20
آيين مزدک (ترجمه)
عليرضا شجاعي
21
اشه
ابوالقاسم جعفري
23
نماز زرتشتي
سعيد زارع
25
سوشينت (ترجمه)
غلامرضا اکرمي
27
اَهلو (ترجمه)
ابوالقاسم جعفري
28
اَهو (ترجمه)
ابوالقاسم جعفري
31
آفرينگان (ترجمه)
ابوالقاسم جعفري
34

 
 
+ نوشته شده در پنجشنبه بیست و یکم اسفند ۱۳۹۳ساعت 9:47 توسط عماد محصل یزدی |

 

مجله هفت آسمان شماره 60 زمستان 92

1.متکلمان برجسته امامی در عصر حضور امامان با تأکید بر منابع رجالی شیعه، مجید شاکر سلماسی

2.شاخصه های عرفان مثبت از نگاه عارفان برجسته مسلمان، علی آقانوری، حمیدرضا بیگدلی

3. گفتگوی ناپیدای مسلمانان کنفوسیوسی،  ویلیام چیتیک، ساچیکو موراتا، محسن محصل یزدی
4. آموزه یگانگی خدا در یهودیت،لوئیس جیکبز، رئوف نصرتیان
5. تئودیسه های مبتنی بر صلیب، نعیمه پورمحمدی
6.موقعیت زنان در دین زرتشتی بر اساس کتب فقهی و حقوقی، ناهید السادات قائم‌مقام فراهانی
7. معرفي جامعِ کتاب راهنمای روان‌شناسي دين و معنويت، محسن زندی
 
 دانلود مجله هفت آسمان

برچسب‌ها: روان شناسی دین, تئودیسه, کنفوسیوس, یهودیت, عرفان مثبت
+ نوشته شده در یکشنبه هفدهم اسفند ۱۳۹۳ساعت 10:36 توسط عماد محصل یزدی |

هنر و شکل گیری تمدن اسلامی

بحث حاضر از سویی به فلسفه هنر و از ديگر سو به جامعه‌شناسی هنر می‌رسد. امروزه این دو شاخه مهم مطالعات هنر بسیار در غرب مورد بررسی قرار گرفته است. يعني فلسفه هنر و جامعه‌شناسي هنر. این دو با هم می‌توانند زیرساخت بحث هنر و تمدن را به ما ارائه دهند. وقتی سخن از هنر و تمدن می‌گوییم، باید پیشاپیش بگوییم کدام تعریف از هنر را می‌پذیریم. به گمانم نمی‌توان بدون یک بررسی دقیق و اتخاذ موضع درست در باب هنر وارد هیچ بحث میان‌رشته‌ای هنر و غیرهنر شد.
 
بيش از 1500 سال است که هنر محاکات افلاطون مطرح است. به تعبيری ما با یک تعریف ابژکتیو از هنر مواجهیم. یک واقعیت داریم و یک تصویرگری از آن. این به تدریج به خصوص در دوره رنسانس به بعد تا اواخر قرون وسطي نقد شد و اين بحث مطرح شد که چرا باید هنر را در بازنمایی واقعیت موجود محدود کنيم. در دوره رنسانس، تعبير ابژکتیو از هنر تبدیل به تعریف سابژکتیو از هنر شد. این تعریف از هنر دو ویژگی و به عبارتي دو تأثیر در مطالعات هنر داشت. اول این که به یک معنا هنر را از مقام واقعیت فروکاست. اگر هنر را ابژکتیو معنا کنيد، آن را بازنمود بیروني معرفی کرده‌ايد. لذا هنرمند یک حالت انفعال از واقعیت پیدا می‌کند.
 
این ادامه پیدا کرد و کم‌کم در دروه معاصر تعریف‌ها به سمت تعریف‌های فرمالیستی رفت که اصلاً چرا در هنر چیزی به نام احساسات و درون‌مایه و مضمون را در نظر بگیریم؟ هنر فرم است. مسأله دوم رابطه هنر و جامعه است. یعنی اگر بحث اول در حوزه فلسفه هنر است، بحث دوم در جامعه‌شناسی هنر است. آیا هنر نسبتی با جامعه دارد؟
 
این بحث به نظر من از حوزه زبان‌شناسی وارد و مطرح شد. چون در بحث فلسفه زبان‌شناسی، این بحث هست که آیا ما زبان شخصی داریم یا نه. البته بحث زبان شخصي در زبان‌شناسي تايلور مطرح شد و عده‌اي نيز قائل به آن بودند ولي اين نظريه شکست خورد. لذا چيزي به نام زبان شخصي نداريم. کارکرد زبان، اجتماعي است.
 
اما در هنر کار دشوارتر است. اين مسأله‌اي بسيار جدي است که هنرمندي خود را در جایی ببیند که بگوید آن‌چه برایم مهم است، اظهار درون‌مایه شخصی خودم است و این که دیگران می‌فهمند و ارتباط برقرار می‌کنند يا نه برای من مهم نیست. اين مسأله در جامعه‌شناسي هنر هم مطرح است. به تعبير دیگر، آیا هنر، نهاد است؟ یا هنر یک فعل، یک اثر و یک پدیده است؟ اگر کسی هنر را شخصی بداند یا براي هنر کارکرد اجتماعی عمیق و گسترده‌اي قائل نباشد، در بحث بین هنر و تمدن مجال زیادی برای بحث ندارد، به خلاف کسی که هنر را یک نهاد اجتماعی مي‌داند.
 
هرقدر برای هنر مضمون قائل باشیم و هرقدر رسالت‌های هنر را گسترده و یا ضیق کنیم، ربط پيدا مي‌کند به بحث میان‌رشته‌ای ما که بحث تمدن‌سازی و شکل‌گیری تمدن‌ها است. چون یک مسلماتی فعلاً در اين‌جا داريم، می‌توانیم از روی این مسلمات حرکت کنیم. ما یقیناً هنر را در قالب فرمالیستی تعریف نمی‌کنیم. نگاه‌های صرفاً پدیدارشناسانه در هنر را نمی‌پذیریم. ما به هر حال معتقدیم که هنر یک نوع ارتباطی با آن واقعیت و حقیقت دارد. بنابراین ما برای هنر مضمون قائلیم. ممکن است اختلاف در چیستی مضمون باشد اما نمی‌توانیم هنر را بدون مضمون بدانیم. ما برای هنر یک رسالت اجتماعی؛ بلکه یک هویت اجتماعی قائليم. معتقدیم که هنر در بستر مناسبات اجتماعی شکل می‌گیرد. چون اثر هنری، یک مقوله اجتماعی است. طبیعتاً باید برای هنر سهم زیادی در مناسبات اجتماعی قائل باشیم.
 
شاید اگر نقش هنرمندان کم دیده شده، بخشی به همين علت است که هنرمند یک اثر می‌آفریند. این اثر در عرصه تمدنی در کنار سایر آثار می‌نشیند. قطعاً این هنر در بعد زمان نقشي در تحولات يا در بازنمود واقعيات آن دوران و تأثیر بر محیط خودش ايفا مي‌کند. این هم یک لایه است. به نظر من باز این لایه، لایه نزدیک به لایه نهایی است. یعنی این زمانی است که می‌گوییم مضمون شکل گرفته داریم و با تعین معانی سروکار داریم. اگر در صورت اول با تعین سوژه‌های بیرونی سروکار داریم، این‌جا با تعین ذهنیت‌ها سروکار داریم.
 
سؤال بعدی این است که  نگاه، محصول چه بنیادها و ارزش‌ها و چه فرايند انساني يا اجتماعي است. این‌جا است که پای اندیشه، ارزش‌ها، اصول و بنيادهايي که يک هنر را پديد آورده پيش می‌کشیم. اگر فرایند هنر را حداقل در سه مرحله تصویر کنیم، در هر سه بخش می‌توانیم رابطه میان هنر و تمدن را مطالعه کنیم. گام نخست در حوزه‌ای است که ارزش‌ها، باورها و اصول انگاره‌های بنیادین در یک تمدن شکل می‌گیرد. سهم هنر و هنرمند در ارزش‌سازی‌های تمدنی و بنیادسازی‌های اجتماعی است. اگر هنر مضمون تعین یافته را تحلیل نکنیم، اگر هنر را آن ارزش‌ها و پیام‌ها و بنیادهایی ببینیم که در درون شخصیت هنرمند شکل می‌گیرد، از آن‌جا است که تازه مضمون‌سازی شروع مي‌شود. لایه دوم آن‌جایی که مضامین می‌خواهد شکل بگیرد. آن‌جا بحث بسیار مهمی است. مجموعه‌ای از ارزش‌ها و بنیادها می‌توانند مضامین کاملاً متفاوتي پدید آورند.
 
تمدنی که نتواند از خودش اثری پدید آورد، خیلی زود می‌میرد و زوال مي‌یابد. اصلاً بقای تمدن‌ها و پیام‌های تمدن‌ها در قالب‌های هنری ماندگار شده است. بسیاری از تمدن‌ها نه اثر مکتوب دارند و نه گفتار شفاهی. آن‌چه دارند، یک اثر هنری است که با ما حرف می‌زند. این، آن لایه سوم است. این کم‌ترین لایه حضور هنر در عرصه تمدن­هاست.


برچسب‌ها: هنر و شکل گیری تمدن اسلامی
+ نوشته شده در پنجشنبه سی ام بهمن ۱۳۹۳ساعت 8:44 توسط عماد محصل یزدی |

دشمنان اربعین
رضا بابایی
راهپیمایی اربعین، همان‌قدر که نویدبخش است، مسئولیت علمای دینی را بیشتر می‌کند. جهان اسلام و منطقة تشیع، اکنون زخم‌های فراوانی بر تن و جان دارد و اگر از ظرفیت‌های راهپیمایی اربعین راهی برای درمان دردها نیابیم، جای دریغ و افسوس بسیار است. چنین اجتماعی اگر در مسیر عقلانی و صلح‌جویانه و پاسخگو به نیازهای روز نیفتد، سیلی خواهد شد که باقیمانده بنیادهای عقلانیت را از جامعة دینی می‌روبد و با خود به دریای منازعات می‌برد. فراموش نکنیم که گاندی در تمام دوران مبارزاتش، یک بار توانست جمعیتی عظیم را در یک راهپیمایی طولانی گرد آورد، و همان راهپیمایی، استقلال هند را در افق زمان پدیدار کرد. گاندی، در سال ۱۹۳۰ تماشایی‌ترین تظاهرات مسالمت‌آمیز خود را برای گرفتن حق تولید و فروش نمک به صحنه آورد و از آن پس، انقلاب هند در مسیری نتیجه‌بخش افتاد. اربعین، هر سال چنین فرصتی را در اختیار ما می‌نهد و دریغا اگر نتوانیم این باران را برای کویر سرنوشتمان مبارک گردانیم.
اربعین، برای اینکه به داد مسلمانان برسد، باید در مقابل نزاع‌های بی‌حاصل و تاریخی قرار گیرد و به هیچ روی رنگ و روی حزبی و کشوری نگیرد. اگر همه راهپیمایان اربعین، یک‌دل و یک‌صدا از صلح و برادری و ‌هم‌نوع‌دوستی بگویند، ورق چنان برمی‌گردد که شیعه در جهان، سخنگوی آزادی و برادری می‌شود. دریغا و دردا که گروهی از ساده‌دلان و رندان، در پی مصادرة این نعمت بزرگ به نفع اهداف فرقه‌ای و سیاسی خود برآمدند و خواستند از این نمد مقدس، کلاهی بی‌قواره برای خود بسازند. آیندگان اگر بشنوند که ما از چنین نعمتی برخوردار بودیم و با آن هیچ‌یک از دردهای خود را درمان نکردیم، جز سرزنش و نفرین به سوی ما روانه نخواهند کرد. اربعین باید فرصتی برای اظهار نوع‌دوستی شیعیان باشد، نه بهانه‌ای برای اظهار تنفر از دیگر فرقه‌های اسلامی و مجالی برای ظهور تفرقه‌های هولناک. اربعین، ظرفیت و توانایی حل بسیاری از مشکلات جهان اسلام را دارد، اگر کسانی با خوی و مرام گاندی آن را رهبری کنند. اربعین را باید از دست گروه‌های سیاسی و احزاب دینی نجات داد تا بتواند افق جهان اسلام را روشن کند. دشمنان اربعین، یهودیان و اهل سنت و حتی وهابیت نیست؛ دشمنان اربعین، آنان‌اند که این فرصت نجات و همدلی را به عرصة شقاق و هماوردی تبدیل می‌کنند.

برچسب‌ها: هزاره گرایی, خرافات, سیاست, رسول جعفریان
+ نوشته شده در دوشنبه پانزدهم دی ۱۳۹۳ساعت 11:10 توسط عماد محصل یزدی |

 

مجله هفت آسمان شماره 59 پاییز 92

1. وضعیت سیاسی و فرهنگی شیعیان، در دورة امامت امام رضا(ع), زهرا بختیاری

2.دو تئودیسه بدیع در کتاب ایوب، نعیمه پورمحمدی

3. اخلاق فضیلت، ترجمه وحید سهرابی فر

4. جستاري در سير تطور تفکر ديني اسلامي در شبه قاره، ترجمه احمد رضا عبادی

5.عرفان عربی و عرفان عبری، ترجمه مهدی لک زایی

6.دیدگاه‌هایی درباره اهریمن و راست‌کیشی در آئین دائو کریستین مولیر،  محمد رضا لواسانی

7.اندیشه های کلامی شیخ جعفر کاشف الغطاء، داود شیخی

8.وایو پرستی بر مبنای رام یشت، سحر رستگاری نژاد


برچسب‌ها: دین پژوهی, تئودیسه, اخلاق فضیلت, کاشف الغطاء, آئین دائو
+ نوشته شده در چهارشنبه نوزدهم آذر ۱۳۹۳ساعت 9:51 توسط عماد محصل یزدی |

دانلود رایگان کتاب، دین پژوهی

 

6. غریزه جنسی و سرکوب آن در جوامع ابتدایی، نویسنده: مالینوفسکی   دانلود

برانیسلاو کاسپر مالینفسکی ( 1884-1942 م ) در لهستان زاده شده در انگلستان آموزش انسان شناسی دید و در همان جا بیشتر آثار بزرگ خود را نوشت او در ورشو دکترای فیزیک و ریاضیات گرفت اما به دلیل ضعف جسمی ازادامه کار دراین رشته دست کشید و با خواندن شاخه زرین جیمز فریزر به انسان شناسی روی آورد او معتقد بود انسان شناسی را میتوان به رشته ای دقیق و علمی تبدیل کرد.
از کتابهای بزرگ مالینفسکی به ترتیب زمانی میتوان به:
سال 1913 خانواده میان بومیان استرالیا
سال 1922 دریانوردان اقیانوس آرام
سال 1925 جاد ، علم و دین
سال 1926 خلاف و عرف در جامعه ابتدایی
اشاره نمود.
کتاب غریزه جنسی و سرکوبی آن در جوامع ابتدایی حاصل تحقیق و کار میدانی است که در جزاییر تروبریاند گینه نو واقع در اقیانوس آرام انجام شده است. این کتاب در واقع بنوعی مقایسه دو جامعه مادر تبار (در جزایر مذکور) و پدر تبار (جامعه اروپا و امریکا) و نیز مقایسه تفاوت های طبقات مختلف جوامع کنونی با هم و جوامع ابتدایی است. همچنین در این کتاب به وضوح ارتباط علومی همچون روانشناسی ٬ روانکاوی ٬ انسان شناسی و جامعه شناسی مورد بررسی قرار می گیرد.

 

+ نوشته شده در دوشنبه سوم آذر ۱۳۹۳ساعت 21:25 توسط عماد محصل یزدی |

امام حسین و امروز


1. در روضه های زنانه چه می گذرد؟


2. روایت استاد ملکیان از تفاسیر متفاوت از واقعه عاشورا


3. امام حسین پیشرو، امام حسین پیرو


4. در باب فرهنگ عزاداری


5.عقلانیت و شهادت (دکتر سروش)



+ نوشته شده در یکشنبه هجدهم آبان ۱۳۹۳ساعت 10:53 توسط عماد محصل یزدی |

داستان ابراهیم؛ چهار روایت انسانی و یک روایت ایمانی
سیداکبر موسوی
این چهار روایت، واکنش‎های انسانی و قابل فهم برای همه است و هیچ کس ابراهیم را در این چهار روایت سرزنش نخواهد کرد، بل‎که وی قابل ستایش است. امّا ایمان ابراهیم، فراتر و بسیار دورتر از این واکنش‎های انسانی است. برای دست یابی به ایمان باید از این روایات عبور کرد و فراتر رفت.
و خداوند ابراهیم را امتحان کرد و به ا‏و گفت اسحاق، یگانه فرزندت را که ‏دوستش می‎داری برگیر و به وادی موریه برو، و در آن‎جا او را بر فراز کوهی که به تو نشان خواهم داد به قربانی بسوزان.
“آن‎چه را تارکینیوس بزرگ با سرهای خشخاش در باغش بیان کرد، پسرش فهمید اما قاصد نفهمید.” سورن کی‎یرکگور ترس و لرز را با این جمله آغاز می‎کند. وی در بیان داستان ابراهیم، نقش قاصد را داراست. او به اعتراف خود، ایمان را نمی‎فهمد و ابراهیم را درک نمی‎کند. اما با بازگویی داستان امتحان ابراهیم و برابر نهادنش با آن‎چه ایمان نیست، به طور غیر مستقیم کیفیت و مقتضیات ایمان را نشان می‎دهد.
ی‌یرکگور داستان ابراهیم را نخست با چهار روایت نادرست بیان می‎کند، در هر یک از این داستان‏ها چیزی از ایمان فاقد است و دیگر ابراهیم شهسوار ایمان نیست.

در روایت نخست ابراهیم برای حفظ ایمان اسحاق چهره‎ی خود را مخدوش می‎کند و از خود هیولایی می‎سازد، تا زشتی این عمل-قتل فرزند- متوجه خدا نشود و اسحاق به خدا بدگمان نشود.
بامدادان بود، ابراهیم پگاه برخاست، چارپایان را زین کرد، خیمه خود را ترک کرد واسحاق را با خود برد: سارا از روزن به آنان می‎نگریست تا آن گاه که به دره فرو شدند و او دیگر نمی‎توانست آنها را ببیند. آنان سه روز در سکوت راه پیمودند. در بامداد روز چهارم ابراهیم حتی کلمه ای نگفته بود، اما چشم برداشت وکوه موریه را در دور دست دید. او جوانان را باقی گذاشت و تنها با اسحاق درکنارش ازکوه بالا رفت. اما ابراهیم با خویشتن گفت، « ‏من از ‏اسحاق پنهان نخواهم کرد که این راه او را به کجا می‎برد» او خاموش ایستاد 0 ‏دستش را به نشانه رحمت بر سر اسحاق نهاد و اسحاق خم شد تا پذیرای آمرزش باشد و چهره‎ی ابراهیم پدرانه بود، نگاهش مشفقانه و سخنش آرامشبخش. اما اسحاق نمی‎توانست او را درک کند،روحش قادر به اعتلا نبود! او زانوان ابراهیم را در آغوش گرفت و لابه کنان به پایش افتاد و از او خواست ‏به جوانی او، به آینده امید بخش او رحم کند، شادی خانه ابراهیم و ‏اندوه و تنهایی را به یاد او آورد. آن گاه ابراهیم پسر را بلند کرد، درکنار او به راه افتاد و سخنش سرشار از ترغیب و تسلا بود. اما اسحاق نمی‎توانست او را درک کند. او از کوه موریه با لا رفت اما اسحاق اورا درک نمی‎کرد. آن گاه برای لحظه ای از او روی برگرداند و هنگامی‎که اسحاق دوباره چهره ابراهیم را دید دگرگون شده بود، نگاهگ بی رحم و ‏چهره‎اش خوفناک بود. اوگلوی اسحاق را گرفت، ‏او را بر زمین افکند وگفت: « ای پسر ناداننداشته‎ای که من پدر توام؟ من یک بت پرستم. پنداشته‎ای که این عمل خواست خداست؟ نه، میل من است.». آن گاه اسحاق لرزید و در اضطراب خویش بانگ برآورد: «ای خدایی که در آسمانی، ‏بر من رحم کن. خدای ابراهیم بر من رحم کن. اگر یاری در زمین ندارم تو پدر من باش!» اما ابراهیم زیر لب با خود زمزمه کرد: «ای خدایی که در آسمانی، از تو سپاس‎گزارم. برای او آن به که مرا یک هیولا بداند تا که ایمان به تو را ‏از دست بدهد.»
در این تصویر ابراهیم توکل ندارد، و امر خداوند را زشت می‎شمرد و در تصحیح آن وجه خود را خراب می‎کند. ابراهیم اینک به عنصر شیطانی نزدیک می‎شود، مثل عفریت دریاییِ اغواگری است که اگنس را فریب می‎دهد. عفریت آن‎گاه که مغلوب معصومیت اگنس می‎شود، از اغواگری دست می‎شوید و برای رهاندن عشق اگنس به خود، خود را فاش نمی‎کند و تلاش می‎کند خود را بیگانه نشان دهد. ابراهیم و عفریت هر دو خود را انکار می‎کنند و به فریب دست می‎آویزند. ابراهیم دیگر منجی مشیت الهی نیست که دیگر به آن اعتقادی ندارد، بل‎که بر حسب اراده‎ی خود عمل می‎کند. این ابراهیم باور به محال ندارد؛ زیرا اگر باور به محال داشت و می‎دانست اسحاق از او گرفته نخواهد شد، امر خداوند را زشت نمی‎شمرد و نیازی به تخریب وجه خود نداشت.
+ نوشته شده در پنجشنبه یکم آبان ۱۳۹۳ساعت 7:57 توسط عماد محصل یزدی |

جانشینی پیامبر
محمد مسجدجامعی
۱- عموماً چنین می‌انگارند که پیامبر (ص) در دوران مدینه نفوذ و قدرتی همچون دیگر حاکمان ایام گذشته داشت. بدین معنی که می‌توانست هر آنچه را بخواهد در هر لحظه انجام دهد، بدون آن که ملاحظات خاصی را رعایت کند.
حال آنکه مسئله چنین نبود. صرفاً نه بدان دلیل که ضوابط و معیارهای شرعی در مورد حاکم و تصرفات او نوعی محدویت را ایجاب می‌کند و او نمی‌تواند فراتر از آن رود، بلکه بدین علت نیز که اصولاً قدرت در آنجا که منشاء دینی دارد دارای محدودیت‌هایی طبیعی است.
قدرت و نفوذ حاکم در آنجایی که ناشی از اعتقادات دینی مردم تحت حکومت او است، ذاتاً متفاوت است با قدرت حاکمان دیگر. در اینجا حاکم برای حفظ قدرت و موقعیت خود و برای حفظ هماهنگی و انسجام و وحدت مردم مجبور است ملاحظات فراوانی را رعایت کند. در غیر این صورت این خطر وجود دارد که انسجام و همراهی افراد تحت حکومت فرو پاشد و این به معنای پایان قدرت حاکم خواهد بود.
نکته این است که قدرت در انجا که منشاء دینی دارد ماهیتاً متفاوت است با قدرت در آنجایی که ناشی از قهر و غلبه و استبداد است که عموماً‌در تاریخ گذشته چنین بوده است. هر مقدار قلمرو قدرت دینی وسیع‌تر و تعداد افراد تحت حاکمیت بیشتر و متنوع‌تر باشند، این سخن صحیح‌تر است و پیامبر عملاً با چنین مشکلاتی مواجه بود. به ویژه در اواخر عمر آن حضرت که جامعه اسلامی گسترش یافته و عملاً به قدرتی بزرگ تبدیل شده بود.
۲۲- پیامبر در زمینه مسئله جانشینی با دو مشکل بزرگ مواجه بود. نخست به مفهوم جانشینی باز می‌گشت و اینکه این مفهوم به کلی متفاوت بود با آنچه در ذهن اعراب آن زمان وجود داشت. از دیدگاه عموم آنان که در محیطی قبلیه‌ای و عشیره‌ای می‌زیستند این مفهوم کم و بیش همانند جانشینی رئیس قبیله و عشیره بود که صرفاً به تمشیت امور روزمره و حل اختلافات درون قبیله‌ای و برون قبیله‌ای می‌پرداخت. شآنی دنیوی و البته به همراه نوعی حرمت و تکریمی که در فرهنگ عمومی آنان ریشه داشت.
عامل دیگری که این جریان را تشدید می‌کرد غلبه وجه دنیوی و سیاسی اسلام بر وجه دینی و معنوی آن در افکار عمومی مسلمانان در سال‌های پایانی عمر پیامبر بود. پس از فتح مکه و خصوصاً پس از پیروزی در جنگ حنین اسلام به بزرگترین قدرت موجود در جزیره العرب تبدیل شد. از این به بعد این اعراب مناطق مختلف بودند که به سوی آن می‌شتافتند و اسلام بر خلاف ایام مکه و سالیان نخستین مدینه، در معرض فشار و تهدید قرار نداشت.
در چنین شرایطی به طور طبیعی اسلام توسط مسلمانان و نو مسلمانان عمدتاً در چار چوب یک نظام سیاسی و مدنی و حقوقی شناخته می‌شد و ابعاد معنایی و ماورایی‌اش کمتر مورد توجه قرار می‌گرفت.
طبیعتاً در چنین چارچوبی پیامبر صرفاً به مثابه رأس این نظام تلقی می‌گردید و مسئله جانشینی حضرتش نیز در همین محدوده فهمیده می‌شد. خصوصاً آن که در نزد اعراب رئیس قبیله به عکس مثلاً پادشاهان در ایران قدیم، فاقد عنصری ماورایی و آسمانی همچون فره ایزدی بود. این بدین معنی است که پیامبر چهره‌ای کم و بیش مادی و دنیوی در نزد عموم معاصرانش داشت که در بطن فرهنگ عربی بالیده بودند. اگر چه بودند مسلمانان معدودی که عمیقاً تحت تأثیر ابعاد ماورایی و معنوی حضرتش قرار داشتند و اینان همان‌هایی بودند که جانشینی امام را با جان و دل پذیرفتند و پیوسته با حضرت همراهی داشتند.
- مفهوم جانشینی بدان گونه که پیامبر بیان می‌فرمود بسیار متفاوت بود با آنچه اعراب،‌ و حتی بسیاری از اعراب مسلمان بدان می‌نگریستند. پیامبر دارای دو شأن دین و دنیوی بود و منطقاً جانشین حضرتش می‌باید واجد هر دو خصوصیت باشد. مضافاً که رهبری امور دنیوی محتاج تسلط کامل بر مسائل دینی بود. چرا که در اینجا رهبری دنیوی می‌بایست بر اساس اصول و ضوابط دینی تحقق یابد.
مشکل دوم به شخص جانشین بازمی‌گشت. فرد شایسته برای این سمت با توجه به مفهوم وسیع و عمیق جانشینی پیامبر، حضرت علی(ع) بود. اما بسیاری از بزرگان عرب در آن هنگام خاطرات نا خوشایندی از ایشان داشتند که عموم آن‌ها به جنگ‌های سال‌های نخستین بازمی‌گشت. در جریان این نبردها بسیاری از نزدیکان آنان توسط آن حضرت کشته شده بودند.
اگر چه عوامل دیگری هم در این میان دخالت داشت که در ایام پس از رحلت پیامبر بسیار تأثیرگذار و تعیین‌کننده بود که پرداختن بدان به طول می انجامد.
۴- کیفیت معرفی امام علی توسط پیامبر به عنوان جانشین دقیقاً متأثر است از نکاتی که گفته آمد. در مکه که مسلمانان در موقعیتی ضعیف و شکننده قرار داشتند و کمتر کسی تصور می‌کرد که این دین بتواند مجموع شبه جزیره العرب را به تسخیر خود در آورد، پیامبر با صراحت کامل جانشینی آن حضرت را بیان می‌فرمود در نخستین سال‌های مدینه کم و بیش این صراحت وجود دارد اما به تدریج این صراحت کمتر می‌شد بدون آنکه اصل مسئله فراموش شود. و بیشتر به گونه‌ای کنایی و غیر مستقیم و غیر برآنگیزاننده بیان می‌شود. اوضاع و احوال ایجاب می‌کرد که پیامبر ملاحظات ذکر شده را رعایت کند.
ر اساس حدیثی طولانی از امام صادق(ع) در مورد آیه معروف ابلاغ جانشینی حضرت علی که در روز غدیر انجام شده آیه در سه روز متوالی به این ترتیب نازل شده است. در روز نخست چنین بوده است. «ای پیامبر آنچه را که به ابلاغ آن مأمور هستی، ابلاغ کن» که همان موضوع جانشینی امام باشد. پیامبر پس از تلقی وحی به جبرائیل می‌فرماید که می‌ترسم مردمان نپذیرند و آشوب شود. در روز دوم آیه قبلی با ضمیمه «که اگر این مهم را انجام ندهی رسالت خود را کامل نکرده‌ای» نازل می‌شود و پیامبر همان پاسخ قبلی را تکرار می‌کند. در روز سوم آیه با این فراز کامل می‌شود «و خداوند تو را در برابر مردمان حفظ خواهد کرد» که پس از جمله اخیر حضرت ندا می‌دهند که همگان گرد آیند و ضمن خطبه‌ای مفصل مسئله جانشینی امام را مطرح می‌کنند.
۵- این بدین معنی است که پیامبر نمی‌توانست همچون گذشته با صراحت و بدون ترس از مقاومت مردمان فرد شایسته و مورد تأیید را معرفی کند. اگر چه در این جا مسئله بیش از آنکه بر سر شخص جانشین باشد بر سر مفهوم جانشینی بود. امام بدان لحاظ بدین سمت برداشته شد که مصداق واقعی و کامل مفهوم جانشینی بود.
این درست است که نبوت به پیامبر(ص) ختم می‌شد اما مهم این بود که شأن پیامبر چه بود و اگر این روشن می‌شد مطمئناً ویژگی‌های جانشین ایشان نیز روشن می‌گردید. بر این اساس شأن جانشین می‌باید نسبتی با شأن پیامبر داشته باشد اگر چه در بسیاری از موارد عکس آن اتفاق افتاد. بدین معنی که شأن پیامبر کم و بیش تا حد جانشینان بعدی تنزل یافت
منبع : دین آنلاین
+ نوشته شده در یکشنبه بیست و هفتم مهر ۱۳۹۳ساعت 8:26 توسط عماد محصل یزدی |

قربانی ابراهیمی، سنتی نوشونده

درباره عید قربان و روایت ابراهیمی آن در کتاب مقدس و قرآن (پیدایش ۲۲ و صافات ۱۰۲-۱۰۸) بسیار سخن گفته‌اند. امر به پسرکشی از سوی خدا، پذیرش آن از سوی ابراهیم (و پسرش، طبق روایت قرآنی) و نجات معجزه‌آسای پسرِ ابراهیم همه نکاتی قابل توجه‌اند. بسیاری از خوانندگان در جزئیات مکانیکی این سنت گرفتار شده‌اند، مثلاً مقصود از پسر ابراهیم در قرآن اسماعیل است یا اسحاق یا اینکه آیا قربانی حیوانات مصداق ظلم نیست و .… این مسایل بی‌اهمیت نیستند و به ویژه در موارد فراوانی مبنای مباحث فکری عمیق مانند جدایی یهودیت و اسلام یا معنای انسان بوده‌اند. اما در این سخن بنا دارم از این جزییات فراتر بروم و بر معنای قربانی تمرکز کنم. قربانی ابراهیمی داستانی پیچیده است: خشونت نهفته در پسرکشی همراه با آنچه به ویژه پس از ظهور روانکاوی مدرن درباره عقده ادیپ گفته شد، غیراخلاقی بودن فرمان قتل بی‌گناه و قرائت ظاهرگرایانه ابراهیم از فرمانی در رؤیا همه از نگاه عقل مدرن جانکاه است. آیا دینداران تندرویی که بر مبنای قرائت ظاهرگرایانه‌شان از متون دست به فجیع‌ترین اعمال غیراخلاقی می‌زنند بی‌شباهت به پدری نیستند که برای اجرای فرمان خدا حاضر است پسر بی‌گناهش را بکشد؟ در این مقام بره‌ای هم نیست که فدای قربانیان مظلوم شود.

در دادگاه عقل مدرن داستان قربانی ابراهیمی محکوم است، زیرا با کمترین معیارهایی اخلاقی سازگار نیست. اما جالب است که فیلسوف مسیحی سورن کرکگور در کتاب ترس و لرز (۱۸۴۳) این وضعیت را دگرگون ساخت و وضعیت قربانی ابراهیمی را از محکوم به مدعی تغییر داد. از این منظر ابراهیم در موقعیتی قرار گرفت که فقط برای امر مطلق از فرمان عقل و حتی عاطفه سرپیچی کرد. از این رو با «جهش ایمانی» (يعنی ایمان بدون استدلال عقل) «شهسوار ایمان» شد. او در آوردگاه ایمان جنگید، سرفراز بیرون آمد و به موقعیتی وجودی دست یافت که عقل مدرن از آن محروم است. ژاک دریدا نیز در رساله‌ای با عنوان Donner la mort (اهدای مرگ، ۱۹۹۲) با رجوع به تفسیر کرکگور از داستان ابراهیم نشان داد که چگونه این روایت قربانی می‌تواند نگاه اخلاقی تازه‌ای را در اختیار خوانندگان قرار دهد. از این منظر اهمیت داستان ابراهیم آن است که او دربرابر غیر مطلق قرار داشت و خود را دربرابر او مسئول می‌دانست. این غیر مطلق می‌تواند خدا، پسرش یا حتی مادر آن پسر باشد. شعار مهم دریدا در آن رساله از این قرار است) Tout autre est tout autre هر غیری کاملاً غیر است). مقصود وی این است که هر غیری مطلقاً غیر است، غیرْ من نیست و هر غیری نیز با غیر دیگر تفاوت دارد. بنا بر دریافت عقل مدرن مسئولیت اخلاقی دربرابر غیر تا جایی پیش می‌رود که به خودمختاری و خودشکوفایی انسان آسیب بزرگی نزند‌. اما متفکران پسامدرن مانند امانوئل لویناس و ژاک دریدا اخلاق را بر مبنای مسئولیتی چیده‌اند که آن را نهایتی نیست، مطلق است و هیچ گاه پایان نمی‌یابد. (جالب است که در اینجا نسبی‌گرایی اخلاقی دریدای پسامدرن از مطلق‌گرایی اخلاقی نیز مطلق‌گرایانه‌تر می‌شود.) دنیا عرصه قربانی است،قربانی‌های بی‌شمار و بی‌نهایت، قربانی‌های خشونت‌آمیز و بی‌مبنا، قربانی یک غیر برای غیر دیگر، سخن گفتن به یک زبان و نه زبان‌های دیگر، و حتی غذا دادن به یک گربه در حالی‌که گربه‌ها یا انسان‌های دیگر از گرسنگی می‌میرند. در پایان دریدا پیشنهاد می‌کند که انسان‌ها با ایمان به امر مطلق رازآمیز همواره مسئولیت مطلق خودشان در برابر غیر (از انسان و غیر آن) را به یاد داشته باشند.
 
شاید به نظر بیاید که کرکگور و دریدا از متن فاصله گرفته‌اند و برای بیان فلسفه از تمثیلی دینی بهره جسته‌اند. پیش از بررسی پیامدهای تفسیر فلسفی از داستان ابراهیمی به تفسیر تاریخی و ادبی آن نگاهی دارم. یک نگاه تاریخی به داستان ابراهیم این است که نقل و روایت آن در سنت دینی به این دلیل بوده است که معاصران وی به طور آیینی نخست‌زاده‌هایشان را قربانی می‌کرده‌اند.در این داستان ابراهیم در آغاز وانمود می‌کند که با این سنت همراه شده است و پسرش را در راه خدا قربانی می‌کند، اما نهایتاً به فرمان خدا قربانی گوسفند را جایگزین می‌کند. بنابراین، نه تنها این داستان خشونت پسرکشی (یا خشونت ایمانی) را ترویج نمی‌کند، بلکه حتی در پی برافکندن سنتی خشونت‌آمیز است. این فرضیه دور از ذهن نیست، گرچه مانند بسیاری از مدل‌های تاریخی هیچ راهی برای اثبات دقیق آن وجود ندارد. اگر پسرکشی در آن دوران غریب نبوده باشد، ابراهیم آزمون سختی نداشته است. اما ابراهیم آزمون داشت، زیرا در سفر پیدایش این داستان آخرین آزمون از میان آزمون‌های ابراهیم است و در قرآن (سوره صافات) نمونه ابراهیم همراه با سایر انبیایی ذکر می‌شود که صدق و خلوص خود را نشان داده‌اند. از این رو می‌توان گفت که داستان ابراهیم دو نقش اصلی دارد: یکی آزمون بزرگ ابراهیم را نشان دهد و یکی سنت قربانی حیوانات را (شاید به جای قربانی فرزند) رایج سازد. آزمون مهم ابراهیم دو وجه داشت:‌ نشان دادن ایمان به خدا در قربانی فرزندش و ایجاد یک رسم جدید‌. کاری که او انجام می‌دهد ممکن است در سنجه عقلانیت مدرن عمل نکند، زیرا محور آن «خود» انسان نیست، بلکه سرتاسر سخن از غیر است، غیر مطلق، غیر بی‌نهایت، غیری که تماماً غیر است و با سایر اغیار هم تفاوت دارد. این اخلاق با مسئولیت و مسئولیت‌پذیری سنجیده می‌شود. اگر فرضیه تاریخی بالا را با قرائت‌های فلسفی جمع کنیم، می‌توانیم بگوییم که قربانی ابراهیمی یادآور اخلاقیاست که از یک سو با سنت‌های پیشین مبارزه می‌کند و از سوی دیگر مسئولیت مطلق دربرابر دیگری را گوشزد می‌کند. به این شکل سنت ابراهیمی همواره نو می‌شود، همانطور که آیین‌های قربانی نیز در طول زمان تغییر یافتند.

قربانی ابراهیمی در این زمانه قربانی چارپایان را شامل می‌شود، اما به آن محدود نیست. لحظه لحظه زندگی به چشم می‌آید و تک تک رفتارهای انسان را دربرمی‌گیرد. قربانی در لحظات حساسی بروز می‌یابد، مانند لحظات عجله در رانندگی، در صف اتوبوس و قطار، هنگام خرید از مغازه‌ها یا استفاده از منابع محیطی، در روابط بین انسانی. قربانی در مسیر مبارزه با مصرف‌گرایی، تخریب محیط زیست، مشکلات خانوادگی و ارتباطی قرار می‌گیرد. در تمامی این مواقع یک میل، خواسته یا عادت برای دیگری قربانی می‌شود. این دیگری هر کسی می‌تواند باشد: خدای نادیدنی، عزیزترین وابستگان، معشوق، همشهری‌ها و حتی نسل‌های بعدی که ممکن است پس از مرگ ما به جهان بیایند. داستان ابراهیم به هیچ وجه افراد را به خشونت فرانمی‌خواند، زیرا خشونت یکسره از کینه‌توزی ریشه می‌گیرد. اما در قربانی ابراهیمی آن چه به مسلخ برده می‌شود ابتدا دوست داشته شده است. چنان که حمید هامون در فیلم کرکگوریِ ‌هامون (ساخته داریوش مهرجویی، ۱۳۶۸) گفت:‌ «آدم باید مثل ابراهیم باشه، آدم باید بتونه عزیزترین کسشو از بین ببره، شاید بتونه اونو دومرتبه به دست بیاره.»

فاطمه توفیقی

منبع: دین آنلاین

+ نوشته شده در شنبه بیست و ششم مهر ۱۳۹۳ساعت 8:14 توسط عماد محصل یزدی |

مطالب قدیمی‌تر